490 likes | 734 Views
Uczenie ze wzmocnieniem. Literatura: Paweł Cichosz, Systemy uczące się , Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, Warszawa 2000, str. 712-792. Richard Sutton, Andrew G. Barto, Reinforcement Learning: An Introduction , MIT Press, Cambridge, MA, 1998.
E N D
Uczenie ze wzmocnieniem • Literatura: • Paweł Cichosz, Systemy uczące się, Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, Warszawa 2000, str. 712-792. • Richard Sutton, Andrew G. Barto, Reinforcement Learning: An Introduction,MIT Press, Cambridge, MA, 1998. • http://www.cs.ualberta.ca/~sutton/book/the-book.html • Stuart J.Russel, Peter Norvig, Artificial Intelligence, Prentice-Hall, London, 2003, str. 598-645.
Środowisko • Cechy środowiska w sztucznych systemach uczących się: • przydziela nagrody i wyznacza bieżący stan • jest niezależne od ucznia, czyli oznacza wszystko to, na co uczeń nie ma wpływu • Typy środowisk: • niestacjonarne (zmienne w czasie) • niedeterministyczne - taka sama akcja może spowodować przejście do różnych stanów a przy przejściu do takiego samego stanu może zwrócić różne nagrody • nieznane uczniowi: • Ze względu na niepełną informację o stanie środowiska (brak własności Markowa) • Ze względu na nieznajomość wszystkich możliwych stanów w trakcie uczenia (może ich być nieskończenie wiele) - konieczność uogólniania zachowań
at+1, rt+2 at+k-1, rt+k at, rt+1 st st+1 st+2 st+k ... Wieloetapowe procesy decyzyjne • Procesy polegające na wielokrotnej interakcji ucznia (agenta) ze środowiskiem. W wyniku podjęcia jednej z możliwych akcji at w danym stanie st, środowisko przechodzi do nowego stanu st+1 i zwraca nagrodę rt • Celem uczenia jest maksymalizacja nagród uzyskanych w ciągu całego procesu, niezależnie od stanu początkowego • Wniosek: należy szukać optymalnej strategii (policy) zachowania ucznia (wyboru odpowiedniej akcji w każdym ze stanów)
Ogólny schemat uczenia się w interakcji ze środowiskiem rt st UCZEŃ akcja at rt+1 st+1 ŚRODOWISKO
Typy procesów • Ze względu na środowisko: deterministyczne / niedeterministyczne, stacjonarne / niestacjonarne • Ze względu na informacje o stanie: spełniające własność Markowa / niespełniające własności Markowa • Ze względu na ogólną liczbę stanów środowiska: o skończonej liczbie stanów / o nieskończonej liczbie stanów • Ze względu na typ przestrzeni stanów: ciągłe / dyskretne • Ze względu na umiejscowienie nagród: tylko w stanach końcowych (terminalnych) / również w stanach pośrednich • Ze względu na liczbę etapów procesu: ciągłe (nieskończone), epizodyczne (kończące się po pewnej liczbie kroków)
Metody szukania optymalnej strategii • Metoda Monte Carlo • Programowanie dynamiczne • Metoda różnic czasowych (TD)
Zadanie optymalizacji w procesach epizodycznych Maksymalizacja: gdzie rt - nagroda w kroku t, - współczynnik dyskontowania, 0 1, reguluje ważność krótko i długoterminowych nagród. Zastosowanie współczynnika dyskontowania wynika z pewnych zastosowań praktycznych: nagrody warto zdobywać jak najszybciej (zadania do-sukcesu), kary jak najdłużej odwlekać (zadania do-porażki)
1 0.5 Przykład GRID-6
Funkcja wartości pary [stan,akcja]: (st , at) przy strategii : Przy danej strategii dla każdego stanu s zachodzi równanie: Funkcje wartości Funkcja wartości stanu st przy strategii :
Porównanie funkcji V oraz Q • Wady: • Użycie funkcji wartości stanu V(s) wymaga każdorazowej symulacji wykonania jednego kroku naprzód w celu znalezienia akcji optymalnej • Użycie funkcji Q(s,a) wymaga stosowania większych tablic lub bardziej złożonych aproksymatorów funkcji
Strategia optymalna Strategia jest lepsza od strategii ’ jeśli dla każdego s: oraz istnieje takie s, że zachodzi: Strategia jest optymalna, gdy nie ma od niej lepszej. Zachłanna strategia wyboru akcji: Wniosek: zachłanna strategia wyboru akcji względem optymalnej funkcji wartości lub funkcji wartości akcji jest strategią optymalną
Proces decyzyjny Markowa • Proces decyzyjny Markowa można zdefiniować jako czwórkę (S, A, , ): • S - skończony zbiór stanów • A - skończony zbiór akcji • (s,a) - funkcja wzmocnienia - zmienna losowa o wartościach rzeczywistych oznaczająca nagrodę po wykonaniu akcji a w stanie s • (s,a) - funkcja przejść stanów - zmienna losowa o wartościach ze zbioru S oznaczająca następny stan po wykonaniu akcji a w stanie s W ogólności w każdym kroku t nagroda rt+1 jest realizacją zmiennej losowej (st,at) a stan st+1 jest realizacją zmiennej losowej (st,at)
1 2 3 4 5 Przykład GRAF-5 S = {1,2,3,4,5}, A={0,1} Nagroda za akcję a w stanie s:
1 2 3 4 5 Przykład GRAF-5 Optymalne wartości stanów dla = 0.9
Uczenie ze wzmocnieniem - ogólny algorytm Zainicjuj Q(s,a) lub V(s) Repeat (dla kolejnych epizodów): Zainicjuj s Repeat (dla kolejnych kroków epizodu): obserwuj aktualny stan st; wybierz akcję at do wykonania w stanie st; wykonaj akcję at; obserwuj wzmocnienie rt+1 i następny stan st+1; ucz się na podstawie doświadczenia (st,at,rt+1,st+1); until s jest stanem końcowym until spełniony warunek końca
Programowanie dynamiczne Model środowiska Prawdopodobieństwo przejścia ze stanu s do s’ po wykonaniu akcji a, oraz średnia nagroda związana z tym zdarzeniem: Równania równowagi Bellmana dla reprezentacji [stan] oraz [stan,akcja] i strategii , ( (s) - akcja w stanie s zgodna ze strategią ):
Programowanie dynamiczne s2 s1 s3 Przykładowy graf przejść ze stanu s=s1 do s’{s1 , s2 , s3 }, po wykonaniu akcji a: stąd:
Programowanie dynamiczne Wyprowadzenie równania równowagi dla funkcji wartości stanu s:
Programowanie dynamiczne Równania optymalności Bellmana dla reprezentacji [stan] oraz [stan,akcja]: - wartości optymalne
Programowanie dynamiczne • Metody wyznaczania optymalnej strategii: • Iteracja strategii - naprzemienne obliczanie V(s) dla wszystkich stanów przy danej strategii oraz wyznaczanie lepszej strategii ’ dla V (s) • Iteracja wartości - obliczanie V (s) stosując strategię zachłanną przy wyborze akcji
Programowanie dynamiczne - wady i zalety • Wady: • duża złożoność obliczeniowa metody dokładnej (bez iteracji) • konieczność znajomości modelu środowiska (prawdopodobieństw przejść pomiędzy stanami dla wszystkich możliwych akcji i oczekiwanych wartości nagród) • Zalety: • pewność znalezienia rozwiązania w przypadku metody dokładnej oraz zbieżność metod iteracyjnych
Metody Monte Carlo Obliczanie funkcji wartości stanów lub par [stan, akcja] dla pewnej strategii metodą uśredniania nagród z wielu epizodów.
-1 p = 0.9 V = ? V = -0.8 nowy stan p = 0.1 1 Metody Monte Carlo - wada • Powolna zbieżność - obliczenie funkcji wartości nowego stanu bez uwzględnienia wartości stanów następujących po danym (bootstraping) może wymagać wielu iteracji
Metody Monte Carlo - zalety • Pewna zbieżność do funkcji wartości dla ustalonej strategii przy odpowiedniej eksploracji • Nie jest wymagana znajomość modelu środowiska
Metoda różnic czasowych – TD(0) Aktualizacja wartości stanu lub pary [stan,akcja] - ogólna postać:
Metoda różnic czasowych – TD(0) • Metody uczenia: • Q-learning (off-policy) • SARSA (on-policy) • Actor-Critic (on-policy) (dodatkowy system wartościowania strategii przyjętej do uczenia (strategia działania + eksploracja) • Zalety: • uczenie w czasie rzeczywistym • dobra zbieżność
Algorytm Q-learning Algorytm Q-learning z aktualizacją wartości par [stan,akcja] niezależną od aktualnej strategii wyboru akcji (off-policy) Zainicjuj Q(s,a) Repeat (dla kolejnych epizodów): Zainicjuj s Repeat (dla kolejnych kroków epizodu): Wykonaj akcję a w stanie s zgodnie z wybraną strategią(np. ε-zachłanną względem Q(s,a)) until s jest stanem końcowym until spełniony warunek końca
Eksploatacja i eksploracja • Przykłady strategii wyboru akcji w trakcie uczenia: • maksimum • losowa • -zachłanna • softmax • Strategia -zachłanna : • z prawdopodobieństwem wybierz akcję losowo • z prawdopodobieństwem 1- wybierz akcję: • Strategia softmax - wybór akcji zgodnie z rozkładem Bolzmanna (prawdopodobieństwo wylosowania akcji proporcjonalne do jej funkcji wartości):
Algorytm SARSA Algorytm SARSA z aktualizacją wartości par [stan,akcja] zgodnie z aktualną strategią (on-policy) Zainicjuj Q(s,a) Repeat (dla kolejnych epizodów): Zainicjuj s Wykonaj akcję a w stanie s zgodnie ze strategią opartą na Q (np. ε-zachłanną) Repeat (dla kolejnych kroków epizodu): Wykonaj akcję a’ w stanie s’ zgodnie ze strategią wyboru akcji (np. -zachłanną względem Q(s’,a’)) until s jest stanem końcowym until spełniony warunek końca
Różnica pomiędzy algorytmami SARSA i Q-learning - przykład SARSA – zabezpieczenie przed niedeterminizmem strategii użytej do uczenia np. -zachłannej Droga bezpieczna Droga optymalna Q-learning Nauka chodzenia po krawędzi klifu: za każdy krok odbierany jest 1 pkt, za wejście na zbocze klifu 100 pkt Pytanie: Jaka droga zostanie wybrana w przypadku niedeterminizmu środowiska?
Metoda Actor-Critic - schemat Schemat ogólny: Funkcja Strategii (s,a) (actor) błąd TD - Funkcja wartości V(s) (critic) stan akcja nagroda Środowisko
Algorytm Actor-Critic Algorytm Actor-Critic z funkcją wartości stanów V(s) i dodatkową funkcją wyboru akcji Zainicjuj V(s), (s,a) Repeat (dla kolejnych epizodów): Zainicjuj s Repeat (dla kolejnych kroków epizodu): Wykonaj akcję a w stanie s zgodnie ze strategią wyboru akcji (np. -zachłanną względem (s,a)) until s jest stanem końcowym until spełniony warunek końca
Metoda Actor-Critic - zaleta • Zaleta: • W stosunku do standardowego algorytmu z reprezentacją stanów (V(s)) wymaga małego nakładu obliczeniowego przy wyborze akcji
Przybliżenie TD(0) Wartość stanu w danym epizodzie jest modyfikowana tylko na podstawie wartości stanu w następnym kroku: st+1 st r > 0
Inne przybliżenia Można zsumować i wykorzystać wszystkie przybliżenia przyjmując, że im dalsze, tym mniej istotne:
Ślady aktywności TD() - zalety • Przyspieszenie uczenia dzięki równoległemu przypisywaniu zasług wszystkim stanom lub akcjom, które poprzedzają otrzymanie nagrody • Połączenie cech metod Monte Carlo i TD(0) przez odpowiedni wybór współczynnika świeżości • Znaczne przyspieszenie uczenia w przypadku nagród znacznie oddalonych
Ślady aktywności TD() Sumując elementy w kolumnach i uwzględniając: otrzymujemy:
Ślady aktywności TD() gdzie
Ślady aktywności TD() W każdym kroku modyfikowane są wartości wszystkich stanów lub par [stan,akcja]:
Ślady aktywności - algorytm Zainicjuj V(s) Repeat (dla kolejnych epizodów): Zainicjuj s, e(s)=0 dla wszystkich s Repeat (dla kolejnych kroków epizodu): Wykonaj akcję a w stanie s zgodnie z , obserwuj nagrodę r i następny stan s’ for all s: end for until s jest stanem końcowym until spełniony warunek końca
Aproksymatory funkcji • Przykłady: • Sztuczne sieci neuronowe wielowarstwowe (MLP) • Sieci RBF • Wielomiany • Zalety: • Oszczędność miejsca przy dużych zbiorach stanów lub par [stan,akcja] • Możliwość uogólniania wiedzy dla stanów pośrednich • Uniknięcie dyskretyzacji w przypadku rzeczywistoliczbowej reprezentacji stanów lub akcji
Aproksymator MLP V(s) Q(s,a) ... ... ... ... ... ... s1 s2 s3 sn s3 sn a s1 s2
Aproksymatory funkcji - definicje Wartości stanów lub par [stan,akcja] reprezentowane są za pomocą funkcji zależnej od parametrów (i): Wektor parametrów: Kryterium optymalizacji: P(s) – rozkład wag błędów dla poszczególnych stanów, V(s) – wartość stanu s dla strategii
Gradientowa metoda aproksymacji funkcji wartości stanów Przyjmując przybliżenie: Otrzymujemy algorytm aktualizacji wartości stanu: (następny slajd)
Gradientowa metoda aproksymacji funkcji wartości stanów - TD() Zainicjuj Repeat (dla kolejnych epizodów): Zainicjuj s, dla wszystkich stanów e(s)=0 Repeat (dla kolejnych kroków epizodu): Wybierz i wykonaj akcję a w stanie s zgodnie z przyjętą strategią until s jest stanem końcowym until spełniony warunek końca
Aproksymacja funkcji - wybór akcji z wykorzystaniem strategii -zachłannej for all a A(s) symuluj wykonanie akcji a, obserwuj stan s’ end for z prawdopodobieństwem a’ random(A(s)) Reprezentacja [stan]: for all a A(s) end for z prawdopodobieństwem a’ random(A(s)) Reprezentacja [stan,akcja]:
Aproksymatory funkcji • Najczęściej stosowane typy aproksymatorów: • Wielowarstwowe sieci neuronowe (MLP) • Sieci o radialnej funkcji bazowej (RBF) • Kodowanie przybliżone (coarse coding) • Kodowanie metodą pokryć (CMAC, tile coding)
Aproksymator liniowy Aproksymator liniowy - ogólna postać: - wektor cech wejściowych aproksymatora Kodowanie przybliżone dla 2-wymiarowej przestrzeni stanów - każde pole jest związane z jedną cechą binarną, równą 1 jeśli stan znajduje się wewnątrz pola: Licząc po kolejnych wierszach od lewej do prawej wektor cech: y x