610 likes | 873 Views
College 5 Features & Syllabes. eerste uur: het foneem gerepresenteerd als bundel distinctieve features fonologische regels tweede uur: het foneem als onderdeel van een syllabe. Onderliggende Vorm. Onderliggende vorm /h nd/ /hnd + n/ uniek, constant
E N D
College 5 Features & Syllabes • eerste uur: het foneem gerepresenteerd als bundel distinctieve features fonologische regels • tweede uur: het foneem als onderdeel van een syllabe
Onderliggende Vorm • Onderliggende vorm /hnd/ /hnd + n/ • uniek, constant • Oppervlaktevorm [hnt] [hndn] • variabel, geconditioneerd argument aanname onderliggende vorm en regels: je past ze ook toe bij nieuwvormingen/nonsens twee blanden - een bland [blnt]
Final Devoicing • Data: hond, heb, lev-, reiz-, brand, rib, wuiv-, huiz- /d/ [t]; /b/ [p]; /v/ [f]; /z/ [s] mist generalisatie
Stelling: Foneem is niet kleinste bouwsteen • Sommige foneemverschillen ‘kleiner’ dan andere: verschil dak-takis vergelijkbaar met verschil bak-pak verschil dak-takis kleiner dan verschil mak-tak
Features • Feature = eigenschap van een klank
Features • Feature = eigenschap van een klank • Foneem wordt gerepresenteerd als een bundel distinctieve (= potentieel woordonderscheidende) features
Bundel Distinctieve Kenmerken van /i/ /i/ + high - back - round + tense (+stem) plaatskenmerken wijzekenmerken Redundant feature laryngeaal kenmerk
Vocalen van het Nederlands Front Central Back Close back high Close-mid Open-mid Open low tense round
Features Vocalen • HIGH /i/ is [+high, -low] • LOW /a/ is [-high, +low] /e/ is [-high, -low] • BACK /i/ is [-back] /u/ is [+back] • TENSE /e/ is [-high, -low, +tense] // is [-high, -low, -tense] • ROUND /i/ is [-round]; /y/ is [+round]
Fonetische Features niet in alle gevallen toereikend • Hoe generaliseer je over alle data? • heb-, club, lev-, wuiv- • hond, Rod, rijd-, fez, lez-, huiz • zag-, vrag-, kroeg Major Class Features
Fonetische Features niet in alle gevallen toereikend • Hoe generaliseer je over alle data? • heb-, club, lev-, wuiv- • hond, Rod, rijd-, fez, lez-, huiz • zag-, vrag-, kroeg • Verschillende plaatsen van articulatie • Verschillende wijzes van articulatie • Stemhebbendheid niet altijd ‘trigger’: • slotklanken in lam, pa, pal, geeuwondergaan proces niet.
Features • Fonoloog gebruikt vaak andere features dan foneticus. (fonoloog is op zoek naar generalisaties) • Functie features: • woordonderscheidende klankverschillen aangeven: /t/ vs. /d/; /t/ vs. /s/ • aanwijzing articulatie (cf. fonetiek) • karakterisering natuurlijke klassen
Natuurlijke Klasse • Verzameling fonemen waarop dezelfde regels van toepassing zijn. Voor de karakterisering van de klasse zijn minder kenmerken nodig dan voor de karakterisering van ieder foneem afzonderlijk.
Major Class Features Final devoicing er/aar er/aar2 Insertieregel
Primaire functie: aanduiding natuurlijke klasse [sonorant] • Def. Poging:Bij sonorante klanken passeert de luchtstroom zonder veel tegenwerking van de articulatieorganen door de mond-, neus- en/of keelholte. • Obstructie is relatief: bijvoorbeeld bij vocalen minder dan bij nasalen. • Vocalen /a,i,u, .../, glides /j,w/, liquids /l,r/ en nasalen /n,m,…/ zijn [+son] • Obstruenten /p,t,k,b,d,f,s,z,x,…/ zijn [-son]
terug naar: Final Devoicing • Data: hond, heb, lev-, reiz-, brand, rib, wuiv-, huiz- /d/ [t]; /b/ [p]; /v/ [f]; /z/ [s] mist generalisatie Major Class Features
Final Devoicing • Data: hond, heb, wuiv-, huiz-, Niet in: pa, geeuw, bar, bal, raam Major Class Features
Final Devoicing • Data: hond, heb, wuiv-, huiz-, Niet in: pa, geeuw, bar, bal, raam • Regel: [-sonorant] [-stem] Major Class Features
Final Devoicing • Data: hond, heb, wuiv-, huiz-, Niet in: pa, geeuw, bar, bal, raam • Domein: ABVA, hebzucht • Regel: [-sonorant] [-stem] / $ Major Class Features
Bundel Distinctieve Kenmerken van /t/ /t/ - sonorant + anterieur + coronaal - continuant - nasaal - stem hoofd kenmerk plaatskenmerken wijzekenmerken laryngeaal kenmerk
Fonologische Plaatsfeatures er/aar er/aar2 Insertieregel
Fonologische abstracties • /p/ : /b/ /f/ : /v/ +ant; -cor zowel bilabiaal als labiodentaal • /t/ : /d/ /s/ : /z/ +ant; +cor • // : // // : // -ant; +cor • /k/ : // /x/ : // -ant; -cor generaliseert over velair en uvulair
Allofonen van velaire fonemen • /x/ [] • /k/ [] Schisisspraak koek /kuk/ [u] kijk /kk/ [] cacao /kk/ []
Allofonen van // Het taalsysteem is niet veranderd! // → ?
Data: reken-; tennis-; handel-; reinig- woeker-; zanik-; knutsel- -er/-aar
reken- handel- woeker- knutsel- reinig- zanik- tennis- -er/-aar Major Class Features
reken- handel- woeker- knutsel- reinig- zanik- tennis- -er/-aar /r/ [a:r] / +son + +cons Major Class Features
reken- handel- woeker- knutsel- reinig- zanik- tennis- balsem- (!) -er/-aar Major Class Features plaatsfeatures
reken- handel- woeker- knutsel- reinig- zanik- tennis- balsem- (!) -er/-aar /r/ [a:r] / +son + +cons +cor Major Class Features plaatsfeatures
Insertieregel data:half, Belg, melk, darm, durf, borg, hark niet: soms, hars, hart, vals, geefs, België plaatsfeatures Major Class Features
Insertieregel [] / +son [-cor] $ +cons -nas data:half, Belg, melk, darm, durf, borg, hark niet: soms, hars, hart, vals, geefs, België uitzondering: doorn, lantaarn plaatsfeatures Major Class Features
Assimilatieregel +nasal ant / ant +cor cor cor back back where and variables over + and - data: inpakken, inkopen
Regelvolgorde • Opdr. Geef geordende regels voor de afleidingen: • hebzucht [hpsxt] • zandbak [zmbk] Om wat voor soort processen gaat het hier?
Syllabe • Moeilijk te definiëren • fonetisch: ‘mond open-mond dicht’ • echter: little(Engels),kopen(Gronings) • definitiepoging: syllabe bestaat uit een V, eventueel voorafgegaan en/of gevolgd door één of meer C’s
Functie Syllabe • Fonotactische restricties • Domein fonologische regels (met name in prosodie)
Eenvoudig Syllabemodel syllabe rhyme onset nucleus coda
Eenvoudig Syllabemodel syllabe rhyme onset nucleus coda k t
Sonoriteitshiërarchie • Minst sonorant: obstruenten /p,t,k../ /f,s,x../ nasalen /n,m../ liquids /l,r../ glides /j,w../ vocalen /i,u../ • Meest sonorant: /a/
Sonority Slope (UG principe) • Sonoriteit neemt toe tot aan de nucleus van de syllabe en neemt weer af vanaf de nucleus b r n d
Uitgewerkt Syllabemodel syllabe onset rhyme margin nucleus pre-m. m.core satellite peak satellite coda app. Nederlands: peak alleen vocalen; margin core en coda alles behalve vocalen Satellites: alleen sonorante consonanten;Extra-syllabische posities: s, t (p, k)
Minimale Syllabe syllabe rhyme nucleus peak
Optimale Syllabe syllabe onset rhyme margin nucleus m.core peak
CVC-syllabe syllabe onset rhyme margin nucleus m.core peak coda
Syllabe en Sonority Slope syllabe onset rhyme margin nucleus m.core satellite peak satellite coda b r n d s m r f
Nederlandse Syllabe syllabe onset rhyme margin nucleus pre-m. m.core satellite peak satellite coda app. b r n d s t r n d h r f st
Extra-syllabische posities syllabe onset rhyme margin nucleus pre-m. m.core satellite peak satellite coda app. b s k k s n
Extra-syllabische posities syllabe onset rhyme margin nucleus pre-m. m.core satellite peak satellite coda app. s p p s i
Meerdere parseringen syllabe onset rhyme margin nucleus pre-m. m.core satellite peak satellite coda app. s n u p s n u p
Minimale Syllabe syllabe rhyme nucleus peak (0;10)
Optimale Syllabe syllabe onset rhyme (1;2) margin nucleus m.core peak