330 likes | 608 Views
Wyobraźnia. Jagoda Beker Adriana Heldt Weronika Topolewska Edyta Witkowska. Gdy przyglądam się sobie i moim metodom rozumowania, dochodzę do wniosku, że fantazja (wyobraźnia) odgrywa w moim życiu większą role niż talent do przyswajania wiedzy obiektywnej . A. Einstein
E N D
Wyobraźnia Jagoda Beker Adriana Heldt Weronika Topolewska Edyta Witkowska
Gdy przyglądam się sobie i moim metodom rozumowania, dochodzę do wniosku, że fantazja (wyobraźnia) odgrywa w moim życiu większą role niż talent do przyswajania wiedzy obiektywnej. A. Einstein Żeby coś wynaleźć, wystarczy odrobina wyobraźni i sterta złomu. T. Edison
Czym jest wyobraźnia? WYOBRAŹNIA (łac. imaginatio, phantasia) – • jeden ze zmysłów wewnętrznych, receptywno-twórczy, • swym wpływem obejmuje ludzkie poznanie intelektualne, wolę oraz uczucia, • odgrywa ważną rolę w osobowym życiu człowieka (poznanie teoretyczne, postępowanie moralne, twórczość artystyczna i techniczna oraz życie religijne).
Czym jest wyobraźnia? Już Kant pisał o trzech źródłach ludzkiego doświadczenia: zmysły, apercepcja i właśnie wyobraźnia. Wyobraźnia odgrywa więc znacząca rolę i wiążąca role w procesie ludzkiego poznania. Wyobraźnia jednoczy konceptualne siły intelektu – intelekt i zmysły pozbawione wyobraźni byłyby martwe.
Wyobraźnia a zmysły i intelekt Wyobraźnia jest niezwykle dwuznaczna władzą poznawczą. Potęguje ona co prawda ludzkie poznanie, uzupełnia też czysto pojęciowe funkcjonowanie intelektu, jednak różni się ona od zmysłów. W odróżnieniu od zmysłów wykracza ona poza dane dostarczone przez świat zewnętrzny. Rózni się ona również od intelektu – wyobraźnie operuje na materiale zmysłowym, a nie czysto konceptualnym.
Siła i słabość wyobraźni Siła wyobraźni polega na przekraczaniu tego, co dane nam jest tu i teraz. Jednakże wyobraźnia ma także swoją słabość – charakteryzuje się ona nadmiarem i nadproduktywnością; mianowicie ma ona moc tworzenia tego, czego aktualnie nie ma.
Jak zbadać wyobraźnię? Istnienie wyobraźni postulował już Kant. Jednak dopiero dzięki pojawieniu się narzędzi pomiarowych, które umożliwiają nam poznanie struktury mózgu, badacze mogli w jakikolwiek sposób zbliżyć się do zbadania, które obszary są odpowiedzialne za tworzenie się obrazów w umyśle Technika, która wykorzystywana jest do badań to na przykład PET (pozytronowa tomografia emisyjna) lub fMRI (funkcjonalny rezonans magnetyczny. Dzięki PET dowiedzieliśmy się, że to pole 17 Brodmanna odpowiedzialne jest za kształtowanie się obrazów w umyśle oraz ich przetwarzanie i wykorzystywanie.
Jak zbadać wyobraźnię? Oprócz badań aktywności mózgu, do badania wyobraźni używa się również innych metod. Badacze opierają się również na rysunkach, gestach oraz komentarzach słownych, które ich zdaniem są pośrednia drogą do poznania wytwarzanych obrazów umysłowych. Naukowcy obserwują sposób wykonania zadań, które stymulują powstawanie obrazów reprodukcyjnych lub skłaniają do umysłowej manipulacji nimi w celu rozwiązania problemu. Badania tego typu pozwalają na ustalenie poziomów możliwości operowania obrazami umysłowymi.
Miejsce wyobraźni w programie narzędziowym przetwarzania informacji Pole prawdy o UMYSŁACH Pole prawdy o ORGANIZMACH Pole prawdy o MÓZGACH Pole prawdy o ZMYSŁACH
Miejsce wyobraźni w programie narzędziowym przetwarzania informacji W modelu tym przedstawione zostało wszystko, co uczestniczy w procesie myślenia. Pole prawdy o wyobraźniach znajduje się w pionie centralnym, pomiędzy polem zmysłów a polem rozumu. Z modelu tego wynika, że mamy do czynienia z wyobraźnie transcendentalną, która zakorzeniona jest w strukturach logicznych świata.
Granice pola wyobraźni REALIZACJE ABSTRAKCJE – np. pojęcie trójkąta REALIZACJA – definicja trójkąta REPREZENTACJA – rzecz posiadająca trzy kąty EGZEMPLIFIKACJA – trójkąty różnoramienne, równoboczne, prostokątne itd.. Pole prawdy o WYOBRAŹNIACH REPREZENTACJE EGZEMPLIFIKACJE ABSTRAKCJE
Granice pola wyobraźni Cztery granice pola prawdy o wyobraźniach wykluczają tzw. abstrakcje nie realizowalne. W podanym przykładzie abstrakcjami nie realizowalnymi mogą być na przykład: • trójkąty o bokach równoległych, • trójkąty o ilości boków lub kątów różnej niż 3, • trójkąty o ilości kątów prostych więcej niż 1.
Wyobraźnia motoryczna Dominującą teoria wyjaśniającą funkcje wyobraźni motorycznej jest teoria symulacji. Zgodnie z ta teorią wyobraźnia motoryczna jest uwewnętrznioną operacją przebiegająca w korowych ośrodkach motorycznych, symulującą przebieg określonego ruchu ciała bez angażowania systemu szkieletowo-mięśniowego. Wyobraźnia motoryczna jest formą podprogowej aktywizacji systemu motorycznego.
Wyobraźnia wzrokowa Jest wiele empirycznych danych wskazujących na to, że procesom wyobraźni wizualnej oraz widzeniu towarzyszy aktywność tych samych pól w mózgu, zwłaszcza aktywność pierwotnej kory wzrokowej. W badaniach aktywnego mózgu stwierdza się aktywność w polach ruchowych podczas wykonywania niektórych operacji wyobrażeniowych, wymagających na przykład rotacji wizualnych i motorycznych.
Wyobraźnia wg Lwa Wygotskiego Posługiwanie się wyobrażeniami jest nieodłączną częścią aktywności twórczej. Dzieli on wyobraźnię na: Reproduktywną powiązaną z odtwarzaniem pamięci lub zachowaniu tego, co już opanowane, ma ona znaczenie przystosowawcze oraz odgrywa rolę w tworzeniu się przyzwyczajeń, Kombinatoryczną umożliwiającą powstawanie wytworów o cechach nowości dzięki opracowaniu ich w sposób twórczy.
Teoria obrazów umysłowych Jeana Piageta Prowadzone przez Jeana Piageta badania eksperymentalne zaowocowały przełomową dla wiedzy o wyobraźni teorią obrazów umysłowych. Obraz umysłowy jest to kopia przypomnieniowa występująca pod nieobecność przedmiotu, jest to uwewnętrznione naśladownictwo, nazywany jest również symbolem czynności, który zachowuje podobieństwo percepcyjne lub ruchowe do rzeczywistego obiektu.
Teoria wyobraźniStephena Kosslyna Teoria ta jest najbardziej dojrzałą teoretycznie i uzasadnioną empirycznie koncepcją wyobraźni, jaka powstała dotąd na gruncie psychologii. Powstawała ona początkowo w oparciu o wyniki badań eksperymentalnych prowadzonych na gruncie psychologii poznawczej, a od końca lat 80-tych na podstawie wyników badan neuroobrazowania aktywnego mózgu. Pierwsze eksperymenty dotyczące wyobraźni Stephen Kosslyn przeprowadzał już w latach 70-tych.
Teoria wyobraźniStephena Kosslyna Fundamentem teorii wyobraźni Stephena Kosslyna są wyniki eksperymentów, w których stwierdza się aktywność kory wzrokowej podczas zadań wyobrażeniowych. Kora wzrokowa pełni podstawowa funkcję zarówno podczas procesów percepcyjnych, jak i wyobrażeniowych. Wizualna percepcja i wizualna wyobraźnia różnią się jednak w istotny sposób.
Teoria wyobraźniStephena Kosslyna Percepcja wizualna – zachodzi wtedy, gdy receptory wzrokowe rejestrują obecność bodźca wizualnego oraz gdy może on zostać zidentyfikowany (musi temu towarzyszyć co najmniej poczucie znajomości). Wyobraźnia wzrokowa – proces odpowiedzialny za doświadczenia „widzenia wewnętrznego”, wtedy, gdy system receptorów zmysłowych wcale nie rejestruje obecności bodźca. Wyobraźnia wzrokowa jest więc procesem umysłowego obrazowania obiektów wizualnych.
Teoria wyobraźniStephena Kosslyna Elementem integrującym spostrzeganie wzrokowe i wyobraźnię jest tzw. pierwotna hipoteza percepcyjna formułowana najprawdopodobniej w drugorzędowej korze wzrokowej. Definiuje ona kształt spostrzeganego lun wyobrażanego przedmiotu. Podczas widzenia jest generowana na podstawie wrażeń z receptorów wzrokowych, natomiast podczas wyobrażania dane pochodzą z tzw. instrukcji wyobrażeniowej.
Teoria wyobraźniStephena Kosslyna Procesy wyobrażeniowe są integralna częścią cyklu percepcyjnego. Doświadczenie „wewnętrznego widzenia” jest wynikiem dominującego wpływu procesów odgórnych na formowanie się pierwotnej hipotezy percepcyjnej. Doznanie wewnętrznego widzenia, czyli wyobraźni jest spowodowane wyhamowaniem oddolnej stymulacji kory wzrokowej przy jednoczesnej silnej odgórnej potrzebie wizualizacji.
Znaczenie wyobraźni w życiu człowieka Funkcje wyobrażeń w ludzkiej aktywności dotyczą przede wszystkim reprezentowania świata w umyśle, pamięci, myślenia twórczego. Zauważyć można ogromną rolę wyobraźni w tworzeniu sztuki. Niezaprzeczalne jest duże znaczenie wyobraźni w wychowaniu. Możliwości tkwiące w procesach wyobrażeniowych wykorzystywane w różnych formach terapii.
Występowanie wyobrażeńw procesie twórczym Na związek wyobrażeń z twórczością zwracano uwagę już w starożytności. Zauważono, że w umysłach artystów i poetów powstają nieistniejące wcześniej obrazy, które urzeczywistniane są w ich dziełach. Dzieła przyczyniają się z kolei do pobudzania wyobraźni u odbiorców sztuki.
Występowanie wyobrażeńw procesie twórczym Współcześnie, postuluje się, że możliwości bycia twórczym nie przysługują jedynie osobom szczególnie uzdolnionym i wyjątkowym, wręcz przeciwnie – jest to umiejętność możliwa dla wszystkich ludzi. Abraham Maslow odróżnia „specjalny talent twórczości”, który posiadają artyści od „samoaktualizującej się twórczości”, która przejawia się w codziennych sytuacjach życiowych.
Występowanie wyobrażeńw procesie twórczym Wszystkie odkrycia naukowe oraz wynalazki zawdzięczamy właśnie wyobraźni, która jest sprawnością dostępną każdemu człowiekowi. Niestawianie sobie racjonalnych barier w fazie wyobrażania sobie celu przez twórcę, umożliwia mu swobodne grę wyobraźni oraz wzrost liczby oryginalnych pomysłów.
Znaczenie wyobraźni w wychowaniu John Dewey odrzucił poglądy, które traktowały wyobraźnię dziecięcą jako funkcje psychiki znajdującą swój wyraz w świecie fantazji dzieci. Dostrzegł on jej walory związane z twórczą ekspresją i poszerzaniem doświadczenia dziecka. Potencjał twórczy, który nierozerwalnie wiąże się z pojęciem wyobraźni, ma ogromne znaczenie dla wychowania i nauczania. Dla skutecznej edukacji konieczne jest doświadczanie, ekspresja, wyobraźnia, twórcze rozwiązywanie problemów.
Znaczenie wyobraźni w wychowaniu Istotą wychowania jest uwzględnienie istnienia pierwiastka twórczego w każdym człowieku, rola szkoły polega na wyzwoleniu tego zasobu. Takie kategorie jak wyobraźnia, ekspresja i twórczość opisują nie tylko wewnętrzny przebieg rozwoju dziecka, ale także jej stosunek do rzeczywistości zewnętrznej.
Wyobraźnia w terapii Dzięki badaniom psychofizjologicznym zwrócono uwagę na współwystępowanie wraz z procesami wyobrażeniowymi objawów somatycznych w zachowaniu człowieka, jak np. ślady aktywności mięśni czy dynamiki akcji serca, rytmu oddechu. Reakcje te nasunęły przypuszczenia dotyczące istnienia związku procesów emocjonalnych z wyobraźnią, a tym samym możliwością posługiwania się wyobrażeniami jako narzędziem wspomagania rozwoju człowieka.
Wyobraźnia w terapii Metody terapeutyczne wykorzystujące istnienie wyobraźni to techniki wizualizacji. Ich podstawą teoretyczną jest przekonanie, że zjawiska psychiczne są forma skupienia energii, która może przekształcać się w inne formy, stąd możliwość działania wyobrażeń na procesy fizjologiczne. Zwolennicy wizualizacji podkreślają istnienie związków między emocjami, wrażeniami i wyobrażeniami. Podczas treningu aktywizowane są przeszłe doświadczenia percepcyjne i emocjonalne w formie obrazów umysłowych. Pacjent uczy się wydobywać z nich elementy pozytywne lub „przepracowywać” negatywne, aż do akceptacji przeszłości.
Bibliografia • Piotr Francuz, Obrazy w umyśle. Studia nad percepcją i wyobraźnią, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2007. • Jacob Bronowski, Źródła wiedzy i wyobraźni, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1984. • Hasło Wyobraźnia w: Powszechna Encyklopedia Filozoficzna (wersja internetowa), hasło opracował Piotr Jaroszyński, dostęp: http://www.ptta.pl/pef/, z dnia 14.05.2012. • Tadeusz Kaczorowski, Produkcje, produkty i kody wyobraźni. Modele formalne, Wydawnictwo Szaniawski, Pruszków 2007. • Arnold Lazarus, Wyobraźnia w psychoterapii, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2000. • Jolanta Sajdera, Dziecięce wyobrażenia w kontekście rówieśniczych relacji, Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej w Krakowie, Kraków 2003.