370 likes | 531 Views
FIZYKA III MEL. Fizyka jądrowa i cząstek elementarnych. Wykład 7 – Akceleratory. Akceleratory. Akceleratory. urządzenia wytwarzające strumienie naładowanych cząstek o (odpowiednio) dużej energii izotopy radioaktywne ź ródła naturalne promieniowanie kosmiczne reaktory jądrowe
E N D
FIZYKA IIIMEL Fizyka jądrowa i cząstek elementarnych Wykład 7 – Akceleratory
Akceleratory urządzenia wytwarzające strumienie naładowanych cząstek o (odpowiednio) dużej energii izotopy radioaktywne źródła naturalne promieniowanie kosmiczne reaktory jądrowe źródła sztuczne akceleratory
system transportu źródło cząstek akcelerator dst target trigger detektor daq Akceleratory przyspieszane cząstki: e, p, d, , jon parametry energia: E, E/A natężenie wiązki zapis danych wyzwalacz zbieranie danych
Akceleratory elektrostatyczne V = 10 MV E k= 10 MeV Jak osiągnąć wysoką różnicę potencjałów?
4V0 V0 Akceleratory elektrostatyczne generator kaskadowy, Cockroft, Walton (1932) 4V0 3V0 2V0 V0+V0sint • maksymalnie V = 3 MV • wyładowania… • … akceleracja wstępna V0 V0sint
Cockcroft, Walton 1932 – pierwsze rozbicie jądra: 1H + 7Li 2 (300 kV)
+ + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + Akceleratory elektrostatyczne generator Van de Graaffa (1935) • maksymalne V kilka MV • upływ ładunku można zmniejszyć przez wypełnienie azotem lub argonem pod ciśnieniem kilkunastu atmosfer
źródło jonów elektroda dodatnia - - - - - + + + + + kanał zdzierający ładunek kanał dodający ładunek Tandem Tandemy wielostopniowe - maksymalne V 20 MV
wydrążone elektrody(E = 0) przyspieszenie Akcelerator liniowy generator Częstość zmian pola elektrycznego dobrana tak, aby cząstki trafiały w szczeliny w fazie przyspieszającej. Los Alamos, protony 800MeV SLAC (UniwersytetStanforda) 3 km, elektrony do 30GeV
nie zależy od r! częstotliwość cyklotronowa maksymalna energia kinetyczna: B Cyklotron
Cyklotron Cyklotron Uniwersytetu Warszawskiego przyspiesza jony węgla do 10 MeV/nukleon • Podstawowe parametry: • Typ: Izochroniczny, AVF • Średnica: 2 m • Struktura magnetyczna: Cztery sektory • Napięcie przyspieszania 70 kV • Metoda wyprowadzenia wiązki -zdzieranie ładunku • Zakres wartości stosunku masa/ładunek jonów: 2-10
dipol magnetyczny - pole magn. rośnie wraz z pędem cząstki. wnęki przyspieszajace injektor wyprowadzenie wiązki Synchrotron
energia pocz. Pole elektryczne we wnękach przyspieszających zmienia się z częstością taką, że: Częstość kołowa obiegu: Synchrotron Aby promień był stały, musi wzrastać B i
800 MeV 20 MeV 20 MeV Kolajder ...by mieć protony o energii w środku masy 40 MeV:
0.99995 · c 0.997 · c 0.37 · c 0.05 · c Relativistic Heavy Ion Collider
A · 100 GeV A · 100 GeV w RHIC’u 197Au 197Au ~ 40 TeV ! animacja
Akcelerator w tunelu 4 m pod ziemią przyspiesza przeciwbieżne wiązki jąder atomowych do prędkości 99,95 prędkości światła. Wiązka odchylana jest w polu magnetycznym wytwarzanym przez nadprzewodzące magnesy umieszczone w ciekłym helu o temperaturze 4,5 K.
RHIC • Energia zderzenia Ecms = 200 GeV • Tysiące zderzeń na sekundę • Podczas zderzenia wytwarza się temperatura 10 000 razy wyższa niż na Słońcu W eksperymentach bierze udział ponad 1000 fizyków z całego świata Grupa naukowców i studentów z Wydziału Fizyki P.W. uczestniczy w eksperymencie STAR
Rejestracja cząstek Cztery eksperymenty na zderzaczu RHIC
20 tys. miasto zużycie energii RHIC kriogenika ciekły hel próżnia 5 · 10-10 tor tunel 3.8 km dipole 288 · 9.7 m, 3.45 T 1 g złota / 20 lat ~ 40 TeV !
CERN Genewa (Szwajcaria/ Francja) Large Hadron Collider, 2007? obwód ok. 27 km
1919 E.Rutherford 42He + 147N 178O + p (Q = -1.19 MeV) powietrze błyski na ekranie scyncylacyjnym ZnS 1932 protony z generatora Cocrofta-Waltona p + 73Li 42He + 42He (Q > 0) Bariera kulombowska – potrzebna niezerowa energia pocisku „Historyczne” reakcje jądrowe transmutacja – zamiana jednego jądra na inne
Źródło neutronów Ra-Be: „Historyczne” reakcje jądrowe 1932 Chadwick: odkrycie neutronu 42He + 94Be 126C + n Be (,n) C 42He + 95B 117N + n B (,n) N
Reakcje jądrowe deuter d +d 31H + p (Q = 4.03 MeV) d +d 32He + n (Q = 3.27 MeV) tryt n + 63Li 31H + 42He 31H + 21H n + 42He (Q = 17.58 MeV) wysokoenergetyczne neutrony (ok. 14 MeV)
Reakcje jądrowe fotoreakcja +d n + p (Q = -2.22 MeV) sztuczna promieniotwórczość – F. i I. Joliot-Curie 42He + 2713Al 3015P + n (Q = -2.69 MeV) 3015P 3014Si + e+ + e + 105B 137N + n d + 126C 137N + n 137N 136C + e+ + e p + 126C 137N +
3015P 3014Si + e+ + e + 105B 137N + n d + 126C 137N + n 137N 136C + e+ + e p + 126C 137N + Sztuczna promieniotwórczość F. i I. Joliot-Curie 42He + 2713Al 3015P + n (Q = -2.69 MeV)
Wychwyt neutronu Enrico Fermi n + 2713Al 2411Na + 2411Na 2412Mg + e + e reakcja aktywacji srebra: n + 10747Ag 10847Ag + 10847Ag 10848Cd + e + e