200 likes | 289 Views
Waterconflicten en oplossingen daarvoor in de geschiedenis. L. Reijnders. Wereldwaterbalans. De zee (1). Romeins recht: zee gemeenschappelijk erfgoed Grotius, Elisabeth Tudor: mare librum Stuart koningen: mare clausum Nazaat daarvan: territoriale wateren/continentaal plat
E N D
Waterconflicten en oplossingen daarvoor in de geschiedenis L. Reijnders
De zee (1) • Romeins recht: zee gemeenschappelijk erfgoed • Grotius, Elisabeth Tudor: mare librum • Stuart koningen: mare clausum • Nazaat daarvan: territoriale wateren/continentaal plat • Deels gewapend conflict UK - IJsland over kabeljauwvisserij (jaren 50 en 70) & lopende geopolitieke conflicten over ijsvrij wordende Arctische wateren • Pacificatie: internationale verdragen
De zee (3) • Wie regeert de golven? • Grotius: Nederlandse kaapvaart gerechtvaardigd • ‘Brittania rules de waves’ • Recent: Israël en brekers blokkade Gaza (2010) • Komend: mangaanknollen? • Pacificatie: internationale verdragen
Te land. Zeer lang bron van conflicten: waterkrapte (1) • Bijvoorbeeld: Bijbel • Abraham versus koning Abimelech over bronnen tussen Gaza & Beer-Sheva
Te land. Zeer lang bron van conflicten: waterkrapte (2) • Belangrijkste slachtoffer waterkrapte: landbouw • In oude Midden Oosten, na ontstaan landbouw. Bij waterkrapte: • Vaak: roof oogst + gewapende verhuizingen om tekorten aan voedsel aan te vullen • Migratie nog altijd belangrijk effect waterkrapte • recent: Darfoer, Ethiopië, ontvolking dorpen India
Oude vormen van waterkraptebestrijding • Roep om bovennatuurlijke interventie • Aanpassen: • teelt droogteresistente gewassen • verbeteren waterproductiviteit • aanleggen voedselvoorraden vgl. Jozef in Egypte: zeven vette & magere jaren • Waterwerken & irrigatie • Goede arrangementen verdeling krap water belangrijk voor vreedzame oplossing
Relatief recente veranderingen in waterkrapte bestrijding • Nu: • Import ‘virtueel water’ • Afgezien van China: vanaf 19e eeuw: vooral vertrouwen op aanvulling voedseltekorten door aankoop op wereldmarkt
Irrigatie en karakter staat • Wittfogel: grootschalige irrigatiesystemen leiden tot zeer hiërarchische staatsvormen + hydraulische bureaucratie • Oude Egypte al zeer hiërarchisch voor opkomst farao’s • Gilgamesj-epos • Bali • Coöperaties van irrigeerders
Waterkrapte als wapen • Onklaar maken putten • Bombarderen waterleiding (oorlogsvoering met Israel, Kossovo-oorlog, Irakoorlog)
Conflicten over omgang met teveel water • Rijk vertegenwoordigd in Nederlandse geschiedenis; bijv. zestiende & zeventiende eeuw • Edam versus andere Zuiderzeesteden over waterkering (opgelost door Philips II) • Amsterdam tegen Rijnland over het Haarlemmermeer (onopgelost tot ver in 19e eeuw) • Bestuurders waterschap Delfland tegen ‘ambachtsbewaarders’ Maasland (opgelost door ‘polderen’) • Mijzenpolder versus Beemster (rechterlijke interventie) • Schiller (1759-1805): ‘Nederland is waterstaat’
Teveel water als wapen • Nebuchadnezar: waterlinie rond Babylon • Lage Landen • Sinds 1383, doorsteken dijken om opmars legers tegen te gaan • Later: ‘vaste’ waterlinies
Rivieren en rivaliteit (1) • Westerschelde: Antwerpen versus Noord Nederlandse steden sinds 1321
Rivieren en rivaliteit (2) • Middeleeuwen: wildgroei activiteiten op ‘gemeenschappelijk erfgoed’ • Vijftiende eeuw: zalm oorlog in de Rijn/ Maas Delta • Strategische functie rivieren • Negentiende eeuw: Mark Twain over ‘Wilde Westen’: whisky is om te drinken, water om over te vechten & Egypte ten oorlog om de Nijl in handen te krijgen
Door mens gemaakte wateren ook belangrijk • 4500 jaar geleden: oorlog tussen Lagish & Umma over irrigatiekanaal • Eerste kanaal (kanaal van Corbulo) in Nederland diende militair doel • Meer recent: • Albertkanaal mede tegen Duitse inval • Oorlogen over Suez kanaal
Pacificatie conflicten langs waterwegen • Interventies ‘van bovenaf’ om conflicten tussen gebruikers te beslechten (effect op staatsvorming) • Verdragen • Eerste verdrag over rivier: Weser (1212) • Effectiviteit verdragen • Rijnverdrag tegen lozing chemicaliën (1870) • Zalmverdrag Rijn 1885 • Nijlverdrag 1929 (Egypte 87% Nijlwater en veto t.a.v. bovenstroomse projecten)
Grondwater (1): hydroschizofrenie • Verbazend weinig conflicten • Lang: gebrekkig begrip grondwaterdynamiek & beperkte technische mogelijkheden • Meer recent van groter belang vanwege: • Sterke toename pompmogelijkheden • Privaat eigendom grond versus publiek karakter oppervlakte water • ‘Uit het oog uit het hart’
Grondwater (2): 20ste eeuw • Opkomst grondwater conflicten 20ste eeuw: boer versus boer, beschermers natte natuur versus boeren • Oplossingen • Technische verbeteringen efficiency gebruik • Heffingen op verbruik, gebruiksbeperkingen • ‘Polderen’ • Internationaal: verdragen