320 likes | 1.26k Views
Stanični organeli - pregled. Stanični organeli - pregled. Endoplazmatski retikulum (ER) Golgijev aparat Lizosomi Peroksisomi Mitohondriji Mikrofilamenti Mikrotubuli Trepetljike i bičevi. Endoplazmatski retikulum građa.
E N D
Stanični organeli - pregled • Endoplazmatski retikulum (ER) • Golgijev aparat • Lizosomi • Peroksisomi • Mitohondriji • Mikrofilamenti • Mikrotubuli • Trepetljike i bičevi
Endoplazmatski retikulum građa • Građen od dvosloja lipidnih membrana koje zatvaraju plosnate cisterne ispunjene tekućinom • Povezan sa i nastavlja se na jezgrinu ovojnicu koja je zapravo specijalizirani dio općeg ER • Hrapavi ER – ribosomi na površini, uz jezgru • Glatki ER – bez ribosoma, dalje od jezgre • Sarcoplasmic reticulim SR – regulacija Ca iona u mišićima
Endoplazmatski retikulum uloga • Kanalići ER služe za izmjenu tvari između jezgre i citoplazme, a mimo pora jezgrine ovojnice • Hrapavi ER – sinteza proteina na ribosomima • Neki proteini uklopljeni u membrane imaju ulogu enzima, npr. u sintezi lipida (glatki ER) • Sintetizirani proteini bivaju uklopljeni lipidnom membranim -> transportna vezikula koja se odvaja od ER
Ribosomi -građa • Građeni od nekoliko rRNA molekula + 50ak proteina • Dvije spojene podjedinice (veća i manja) • Neki su vezani za ER, drugi plutaju u citoplazmi • Spajaju se u komplekse - poliribosome
Ribosomi - uloga • Ribosomi su mjesto gdje se odvija sinteza peptidnih lanaca -> proteina • Ribosomi na ER ->proteini za ekskreciju iz stanice • Slobodni ribosomi -> proteini za potrebe stanice
Golgijev aparat - građa • Lipidnim membranama ograđen sustav odjeljaka (cisterni) koji su međusobno paralelni i od kojih se odvajaju mjehurići (vezikule)
Golgijev aparat - uloga • Usmjerava promet tvari u stanici • Prihvaća transportne vezikule odaslane od ER • Sekretorna uloga: spremanje, modificiranje (uklanjanje vode, emulgiranje lipida) i pakiranje sekretornih produkata • Gradi staničnu membranu
Lizosomi - građa • Mjehurićasti organeli (mikrotjelešca) okruženi membranom koja je jednostruka • Nastaju odvajanjem mjehurića od Golgijevog aparata • Unutrašnjost je ispunjena hidrolitičkim enzimima • Membrana ima ionsku pumpu koja stvara i održava jako kiselu sredinu unutar lizosoma
Lizosomi - uloga • Lizosomi su probavni sustav stanice • Svojim enzimima razgrađuju tvari koje u stanicu uđu endocitozom (fagocitozom)
Peroksisomi - građa • Mikrotjelešca omeđena jednostrukom membranom kao i lisosmi ali sadrže oksidativne enzime • Nastaju djelovanjem endoplazmatskog retikuluma (ovojnica) i slobodnih ribosoma (proteinski dio)
Peroksisomi - uloga • Enzimi peroksisoma oksidiraju masne kiseline, soli žučnih kiselina i kolesterol • Metaboliziraju vodikov peroksid u netoksični oblik
Mitohondriji - građa • Dvostruka membrana, vanjska glatka, unutrašnja naborana (cristerne) • Imaju vlastitu DNA i mehanizme za sintezu proteina, sami se umnažaju • Smatra se da su porijeklom od bakterija
Mitohondriji - uloga • Proizvodnja ATP-a u procesima oksidacije • Ostale manje poznate uloge • stanična signalizacija, komunikacija s okolinom • diferencijacija stanica • stanična smrt - apoptoza
Mikrofilamenti - građa • Aktinski mikrofilamenti nastaju spontanom polimerizacijom proteina aktina u uvjetima povišene koncentracije Ca++ i Mg++ • Nastane tanka i dugačka spiralno savijena nit
Mikrofilamenti - uloga • Tvore stanični potporanj – citoskeleton koji je istovremeno i za pokretanje • U kombinaciji s proteinom miozinom omogućava kontrakcije mišićnih stanica (vlakana)
Mikrotubuli - građa • Nastaju polimerizacijom proteina tubulina (alfa i beta) te nastanu niti protofilamenata koje se namatanjem formiraju u šuplje cilindre
Mikrotubuli - uloga • Tvore citoskelet i daju oblik i čvrstoću stanice • Po njima se ostale organele kreću kroz citoplazmu • Glavni su element bičeva i trepetljiki • Tvore diobeno vreteno dok se stanica dijeli
Centrioli - građa • Građeni od 9 tripleta mikrotubula • Dva centriola orijentirani međusobno okomito čine jedan centrosom • Najčešće se nalaze blizu jezgre • Nema nikakvu membranu
Centrioli - uloga • Centrioli su ishodište za sve mikrotubule • U diobi stanice su ishodište za diobeno vreteno
Trepetljike i bičevi - građa • Građeni jednako, od 11 skupina mikrotubula (9 u krugu i 2 u sredini) • trepetljike -> puno i kraće su • Bičevi -> malo ih je i dulji su
Trepetljike i bičevi - uloga • Za pokretanje stanice (bičevi i trepetljike kod protozoa ili rep spermija kod metazoa) • pokretanje tekućine po površini stanice (npr, trepetljike na epitelu dušnika, “guraju” prema van čestice unesene disanjem)