370 likes | 528 Views
McONDERWIJS IN VLAANDEREN Jef Verhoeven Centrum voor Onderwijssociologie KU Leuven Geert Kelchtermans Centrum voor Onderwijsbeleid en -vernieuwing KU Leuven. Is McOnderwijs een werkelijkheid of slechts een (kwade) droom? De UVRM zegt in art. 26:
E N D
McONDERWIJS IN VLAANDEREN Jef Verhoeven Centrum voor Onderwijssociologie KU Leuven Geert Kelchtermans Centrum voor Onderwijsbeleid en -vernieuwing KU Leuven McOnderwijs Studiedag 2005
Is McOnderwijs een werkelijkheid of slechts een (kwade) droom? De UVRM zegt in art. 26: 1. “Een ieder heeft recht op onderwijs; het onderwijs zal kosteloos zijn, althans wat het lager en basisonderwijs betreft. Het lager onderwijs zal verplicht zijn. Ambachtsonderwijs en beroepsopleiding zullen algemeen beschikbaar worden gesteld. Hoger onderwijs zal openstaan voor een ieder die daartoe de begaafdheid bezit. McOnderwijs Studiedag 2005
Wereldwijd is er echter geld tekort om overal basisonderwijs te verschaffen (16% van wereldbevolking is ongeletterd) • Arme landen moeten universiteiten sluiten • Privé universiteiten worden opgericht (oa Portugal, Thailand, Costa Rica) • Internationale studenten in 2000: 1,8 miljoen • Schatting voor 2025: 7,2 miljoen • Opbrengst voor de USA (in 2000) $11 miljard en in Australië AUS$ 4.2 miljard • Australië verwacht een groei van het inkomen uit internationale studenten tot AUS$ 38 miljard in 2025 • Accrediteringsprobleem • Formalisering van wetenschappelijk onderzoek McOnderwijs Studiedag 2005
1. Onderzoeksvragen 1. Met welk conceptueel kader kunnen de internationalisering en commercialisering van het hoger onderwijs beschreven en geanalyseerd worden, zodat ze voor beleidsvoering (zowel op het niveau van het hoger onderwijs als beleidsdomein als op het niveau van de instellingen) vatbaar worden? 2. Wat zijn de evoluties en voorstellen op het internationale vlak? McOnderwijs Studiedag 2005
3. Hoe zien het Vlaamse beleid en de Vlaamse instellingen voor hoger onderwijs de internationalisering en commercialisering van het hoger onderwijs en de verhouding daarvan met kwaliteit, democratisering, professionaliteit, …? 4. Welke initiatieven worden in Vlaanderen reeds genomen die op deze thema’s betrekking hebben? McOnderwijs Studiedag 2005
2. Methode • Vragen 1 en 2: literatuurstudie • Vragen 3 en 4: • diepte-interviews (17) van beleidsverantwoordelijken: • ambtenaren, beleidsverantwoordelijken, adviesorganen, • drukkings- en belangengroepen • casestudy’s van 1 universiteit en 2 hogescholen • - publicaties en diepte-interviews van 23 beleidsvoerders • en docenten McOnderwijs Studiedag 2005
3. Hoger Onderwijs in een veranderende omgeving Globalisering Neo-liberale kennissamenleving Internationalisering Commercialisering McOnderwijs Studiedag 2005
3.1. Geglobaliseerde samenleving Globalisering: ‘het verspreid geraken over de wereld’ -Economisch/Politiek/Cultureel/Technologisch -Van bovenuit en van onderuit bepaald -Twee problemen: - Hoe moeten curricula aangepast worden, welke nieuwe onderzoeksvelden moeten er geopend worden,…? - organisatie en beleid van de HOI McOnderwijs Studiedag 2005
3.2. Neo-liberale samenleving • - the state has to create “an appropriate market” by providing • the conditions, laws and institutions needed for a good • functioning of the market (M. Olssen) • burger is “manipuleerbaar”mens, bereid om zich te • verantwoorden voor de staat; • deregulering en privatisering (HO als privé goed; GATS) McOnderwijs Studiedag 2005
3.3. Internationalisering “Internationalisation of higher education is the process of integrating an international/intercultural dimension into teaching, research and service functions of the institutions”. (J. Knight) 4 aandachtspunten: - activity approach - competency approach - cultural approach - process/strategic approach McOnderwijs Studiedag 2005
3.4. Commercialisering Commercialisering/Education of the Market « het proces van integratie van een commerciële dimensie in het onderwijs, het onderzoek en de dienstverlening van de instellingen voor hoger onderwijs” Market for education/Educational market (oa GATS) “Educational opportunities delivered by markets, i.e. not provided, largely funded or largely regulated by government, with supply-side liberated and the price mechanism in place” (Tooley) McOnderwijs Studiedag 2005
To: jef.verhoeven@soc.kuleuven.ac.be Subject: [SPAM?] Need a Diploma? You Need a Better Degree, and we can Help!.. haul began recursion drown hayes invasive obliterate billings impressive finch baronial wake grid system transect ideologue delimitation logan • GET YOUR UNIVERSITY DIPLOMADo you want a prosperous future, increased earning powermore money and the respect of all?Ca ll t hi s numbe r : 1-917-591-5132 (24 h ou rs ) • There are no required tests, classes, books, or interviews! • Get a Bachelors, Masters, MBA, and Doctorate (PhD) diploma! • Receive the benefits and admiration that comes with a diploma! • No one is turned down! • C al l T o d a y 1-917-591-5132 ( 7 d ay s a w ee k ) Confidentiality assured! McOnderwijs Studiedag 2005
4. Beleidsscheppende en beleidsbeïnvloedende actoren op het internationale, nationale,institutionele en het gemeenschapsniveau McOnderwijs Studiedag 2005
5. Gevolgen en uitdagingen voor HOI McOnderwijs Studiedag 2005
6. Coördinatie van het hoger onderwijs McOnderwijs Studiedag 2005
Bestaat er in Vlaanderen een vrije markt voor hoger onderwijs? McOnderwijs Studiedag 2005
Vrijheden van de onderwijsverstrekkers • Vrijheid van toegang • Theoretisch wel • Maar: • Onderscheid geregistreerde/ambthalve geregistreerde instellingen • Erkenningscommissie • Hoger Onderwijsregister McOnderwijs Studiedag 2005
2. Vrijheid om de inhoud van het product te bepalen • Ja voor onderwijs, maar… • Aantal studiepunten zijn voorgeschreven • Kwaliteitsbewaking • Accreditatie • Taalvoorschriften • Ja voor onderzoek, maar… • -men moet wel het geld vinden McOnderwijs Studiedag 2005
3. Vrijheid bij het gebruik van de beschikbare middelen Ja voor middelen voor onderwijs, maar…. -aandeel van budget voor personeel is bepaald -promotiemogelijkheden zijn bepaald -personeelsrangen zijn bepaald -studieduur bepaald -wedde is bepaald -gebruik van inschrijvingsgeld Ja voor middelen voor onderzoek, maar… -onderzoeksgeld kan enkel besteed worden voor bepaald soort onderzoek -voorschriften voor personeel McOnderwijs Studiedag 2005
4. Vrijheid om de prijs te bepalen Ja, maar binnen bepaalde grenzen Wel vrije prijsbepaling voor aanvullende studies en voor geregistreerde instellingen McOnderwijs Studiedag 2005
Vrijheden van de onderwijsverbruikers • Vrijheid om de onderwijsverstrekker te kiezen • Ja (voor een deel van studenten soms met behulp van studiebeurzen), maar… • -voor bepaalde studiedomeinen is er een toegangsexamen • -sommige vormen van HO zijn sterk sociaal bepaald • -bepaalde beroepen vragen zware investering • 2. Vrijheid om het product te kiezen • Ja, maar… • -toegangsexamens, alle instellingen bieden niet alle opleidingen, opleiding in buitenland kan (onder bepaalde voorwaarden) .. McOnderwijs Studiedag 2005
3. Adequate informatie over prijzen en kwaliteit Ja, maar… -zijn studenten voldoende geïnformeerd over kwaliteit van opleidingen, tewerkstellingskansen etc.? 4. Direct betaalde en kostendekkende prijzen Neen Ja voor aanvullende opleidingen (maar niet steeds kostendekkend) McOnderwijs Studiedag 2005
Conclusie • - Geen volledig vrije markt, maar toch handelt men als op markt • -Het is geen volledig vrije markt omdat ambtshalve geregistreerde HOI worden gesubsidieerd, terwijl de geregistreerde instellingen hun geld moeten zoeken bij de cliënten of elders. • Marktwerking is er wel • -bij output financiering (cfr doctoraten en nieuwe voorstellen voor financiering) • -coryfeeëntoeslag; aantrekken van toponderzoekers • -reclame van HOI • -Vlaamse HOI verkopen onderwijs in buitenland McOnderwijs Studiedag 2005
7. Hoe kijken beleidsvoerders aan tegen commercialisering van het hoger onderwijs? • De meeste respondenten zien commercialisering van het hoger onderwijs als de evolutie naar het aanbieden van hoger onderwijs als een commercieel product: • -het toenemende belang van de intellectuele eigendomsregeling; • -het aanhalen van de band tussen hoger onderwijs en de privé-sector; • de introductie van private organisatiestructuren in de HOI; • het verkopen van onderwijs en onderzoek en de opkomst van een commerciële hogeronderwijsmarkt. McOnderwijs Studiedag 2005
De drijfveren voor commercialisering worden vooral financieel genoemd, maar hebben daarom niet noodzakelijk met winstbejag te maken. Instellingen voor hoger onderwijs dienen naar nieuwe bronnen van inkomsten te zoeken, zoals - het stimuleren van onderzoek met economische finaliteit - het aanhalen van de banden met de bedrijfswereld Respondenten, die het dichtst betrokken zijn bij de praktijk van de HOI zelf, stellen dat de HOI niet anders kunnen dan meer marktelementen op te nemen in hun structuur en werking McOnderwijs Studiedag 2005
Marktwerking heeft vlg. sommigen een functie: • -concurrentie zorgt voor vooruitgang en innovatie • - gediplomeerden komen op markt: indicator voor goed onderwijs • Alle respondenten zijn tegen ongelimiteerde marktwerking • Opvattingen over commercialisering • Opnemen van marktelementen in de coördinatie van HO • - geen groot probleem vlg leden van adviesorganen; publieke functie van Ho blijft behouden • -meer terughoudendheid bij adm. • Vraag om democratische toegang te garanderen en de onderwijskwaliteit streng te bewaken • Onderzoekskwaliteit kan lijden onder financiering door bedrijven McOnderwijs Studiedag 2005
2. Opkomst van private aanbieders van hoger onderwijs op het Vlaamse grondgebied. -twijfel over vestiging van dergelijk onderwijs in Vlaanderen -democratiserende functie van hoger onderwijs zou verzwakken -kerntaken van het hoger onderwijs komen door commercialisering in het gedrang -Patenten kunnen onderwijs steunen -Afwijzing grootst bij vakbond- en studentenafvaardiging McOnderwijs Studiedag 2005
BEDENKINGEN (1) In Vlaanderen heerst (politieke) consensus over de democratiserende functie van het hoger onderwijs: alle respondenten die het economische denkkader in vraag stelden en hun afkeer uitten voor evoluties als het GATS, stellen zich vragen over de impact van commercialisering op de democratische toegang tot hoger onderwijs. (2)Vrees voor verlies van onderwijskwaliteit .-onduidelijkheid van positie van private instellingen, e-learning, transnationaal onderwijs; moeilijk om te komen tot internat. Accreditering (3) mogelijke verlies van onafhankelijkheid en neutraliteit, vooral in onderzoek; toegepast onderzoek zou fundamenteel onderzoek verdringen; hinder voor publiceren McOnderwijs Studiedag 2005
8. Hoe kijken HOI aan tegen commercialisering van het hoger onderwijs? • 8.1. Inbrengen van marktelementen in de bestaande publieke instellingen voor hoger onderwijs • -zoektocht naar extra financiering bij middel van • -Projectmatig wetenschappelijk onderzoek • -gefinancierd door bedrijven, • -projecten en/of cursussen op vraag van de privé-sector (bv nascholing van leraren, bedrijfgerichte opleiding) • -buitenlandse studenten aantrekken met hoger inschrijvingsgeld • (doel: prestigestijging, doctorandi aantrekken) • - sponsoring via bedrijven McOnderwijs Studiedag 2005
bedrijfsmatige elementen in de organisatie en het bestuur van HOI • - de organisatie van HOI moet op een meer bedrijfsmatige manier verlopen, • - Het is goed voor HOI om een manager aan het hoofd te hebben. • Naar de inhoud toe is iedereen het eens: HOI zijn geen bedrijven. • 8.2. De opkomst van een onderwijsmarkt • -Opkomst van instellingen die opleidingen (of diploma’s) verkopen tegen marktprijs. • - Meeste respondenten hebben hiervoor geen schrik McOnderwijs Studiedag 2005
8.3. Gevolgen van commercialisering voor kwaliteit en democratiserende functie van het hoger onderwijs -men wil geen winst maken -de democratiserende functie van het HO is niet in gevaar vlg de respondenten -kwaliteit van het HO komt een beetje in het gedrang -toegenomen werkdruk en de noodzaak te zoeken naar extra financiering, kan als gevolg hebben dat men gaat schrappen in de curricula. Deze opinies verschillen naargelang het studiegebied. McOnderwijs Studiedag 2005
9. Structurele reflecties • HO heeft een aantal basiskenmerken en bestaansredenen, die uitgeklaard dienen te worden alvorens op de gevolgen van het toenemende internationale en competitieve karakter van deze sector in te gaan. • HO is een publiek goed • Aangezien de overheid niet tot in het oneindige voor iedereen hoger onderwijs kan blijven financieren, wordt er een grens gesteld aan het publieke karakter van het hoger onderwijs. • -De kern van het debat over internationalisering en commercialisering van het hoger onderwijs is de vraag naar de legitimiteit en doelen van het hoger onderwijs, McOnderwijs Studiedag 2005
Ten aanzien van het individu dient HO bij te dragen tot zelfontplooiing en de vorming van kritische burgers; beroepsvorming • Ten aanzien van de samenleving vervult HO een kritische functie. Het zoekt op een onafhankelijke wijze naar waarheid en nieuwe kennis en staat kritisch ten aanzien van nieuwe maatschappelijke evoluties. HO dient een democratische en rechtvaardige samenleving McOnderwijs Studiedag 2005
Organisatorisch: hoe verloopt de coördinatie van het hoger onderwijs? Deze coördinatie is een samenspel tussen drie actoren: de staatsoverheid, de academische wereld en de markt. • De internationale en competitieve omgeving heeft evenwichten herschikt (en herschikt deze nog voortdurend). • Vooral de democratische toegang, de kwaliteit en de financiering van het HO zijn cruciaal McOnderwijs Studiedag 2005