410 likes | 745 Views
dr hab. Marek Szczepański. Seminarium dyplomowe - Podstawy metodologiczne (1). Rodzaje prac dyplomowych oraz ich funkcje Kryteria oceny prac dyplomowych Błędy logiczne występujące w pracach naukowych Podstawowe metody stosowane w naukach ekonomicznych, w tym – naukach o zarządzaniu
E N D
dr hab. Marek Szczepański Seminarium dyplomowe- Podstawy metodologiczne (1)
Rodzaje prac dyplomowych oraz ich funkcje • Kryteria oceny prac dyplomowych • Błędy logiczne występujące w pracach naukowych • Podstawowe metody stosowane w naukach ekonomicznych, w tym – naukach o zarządzaniu • Techniczne wymogi pisania prac dyplomowych Zagadnienia
Prace wyłącznie lub głównie literaturowe. • Prace empiryczno-analityczne. • Prace empiryczno-syntetyczne. RODZAJE PRAC DYPLOMOWYCH
OPIS. • WYJAŚNIANIE (EKSPLANACJA). • PRZEWIDYWANIE. • SPOSOBY UPRAWOMACNIANIA (UZASADNIANIA) CZYNNOŚCI BADAWCZYCH I ICH REZULTATÓW. • KRYTERIA OCENY REZULTATÓW POZNAWCZYCH. PODSTAWOWE CZYNNOŚCI STOSOWANE W BADANIACH NAUKOWYCH
jasne postawienie problemu badawczego • znajomość i umiejętność zastosowania metod badawczych • samoświadomość metodologiczna • znajomość literatury naukowej • umiejętność posługiwania się źródłami • samodzielność • spełnianie wymogów formalnych (układ pracy - strona tytułowa, spis treści, wstęp, rozdziały, podsumowanie, przypisy, literatura). Kryteria oceny prac dyplomowych
POZNAWCZA - wzbogacenie wiedzy szczegółowej związanej z tematem pracy • WERYFIKACYJNA - potwierdzenie poziomu opanowania wiedzy i umiejętności przewidzianych programem studiów • KSZTAŁCĄCA - rozwijanie umiejętności samodzielnego rozwiązywania problemu wynikającego z tematu pracy i przedstawienie tego rozwiązania w poprawnej formie pisemnej • POTWIERDZAJĄCA UMIEJĘTNOŚĆ STOSOWANIA METODOLOGII NAUKOWEJ Źródło: J.Jura, J. Roszczypała, Metodyka przygotowania prac dyplomowych, Warszawa 2000. FUNKCJE PRAC DYPLOMOWYCH
Opis - odpowiedź na pytanie : jak jest ? (jak było ?) • Opis jako charakterystyka zjawisk lub prawidłowości w określonym czasie i przestrzeni (np. dane statystyczne). • Opis jako prawo nauki (twierdzenie ściśle ogólne). • Opis jako zbiór tez zdroworozsądkowych. OPIS
Wyjaśnianie (eksplanacja) - udzielanie odpowiedzi na pytanie: dlaczego tak jest ? • Wyjaśnianie w nauce - odwołanie się do praw nauki (twierdzeń ściśle ogólnych) i wskazanie, że dane zjawisko (prawidłowość) jest szczególnym przypadkiem ogólnego twierdzenia. • Zastosowanie praw logiki w wyjaśnianiu naukowym. WYJAŚNIANIE (EKSPLANACJA)
1. Wskazanie, że wyjaśniane zjawisko jest scharakteryzowane w następniku prawa nauki. 2. Przytoczenie tego prawa nauki. 3. Wskazanie, że wyjaśniane zjawisko spełnia warunki zawarte w poprzedniku. 4. Wyciągnięcie wniosku (jeśli spełniony jest poprzednik prawa nauki i prawo jest prawdziwe, to musi być spełniony następnik. Warunki opisane w poprzedniku są więc przyczyną opisywanego zjawiska). WYJAŚNIANIE STANDARDOWE
1. Wskazujemy, że z a p r z e c z e n i e wyjaśnianego zjawiska znajduje się w poprzedniku jakiegoś prawa nauki. 2. Przytaczamy to prawo w pełnej postaci. 3. Stwierdzany, ze jego następnik nie został spełniony. 4. Z przesłanek w pkt. 2 i 3 wnioskujemy, że również poprzednik prawa nie został spełniony. Prawdziwa jest „negacja negacji” wyjaśnianego zjawiska - czyli potwierdzenie. WYJAŚNIANIE FUNKCJONALNE
1. Stwierdzenie faktu. 2. Pytanie o przyczynę (dlaczego tak jest ?). 3. Wybór takiej zależności przyczynowo-skutkowej, której poprzednik jest najbardziej prawdopodobny, a następnik opisuje wyjaśniane zjawiska. 4. Ustalenie, czy spełniony jest poprzednik. 5. Zastosowanie wnioskowania według formuły ponendoponens. 6. Odpowiedź. WYJAŚNIANIE STANDARDOWE
Tautologia rachunku zdań mówi, że jeśli uznajemy prawdziwość poprzednika prawdziwej implikacji, to musimy uznać też prawdziwość jej następnika: • Analogiczny schemat wnioskowania dedukcyjnego ma postać: [( p q) p ] q • Jeżeli p, to q p. Zatem: q. Modus ponendoponens (łac.sposób potwierdzający przez potwierdzenie)
Stwierdzenie następnika: p q q _____ p • Jeżeli Oskar otrzyma stypendium, to oświadczy się Michalinie. • Oskar oświadczył się Michalinie. • A zatem Oskar otrzymał stypendium Poprawna reguła:modus ponendoponens: p q p _____ q BŁĘDY FORMALNE
odwrócenie implikacji p q _____ q p Jeżeli Stanisław będzie dobrze przygotowany, to zda egzamin. Jeżeli Stanisław zdał egzamin, to był dobrze przygotowany. Poprawna reguła kontrapozycji: p q _____ q p BŁĘDY FORMALNE
zanegowanie poprzednika: p q p ____ q • Jeżeli Michał mieszka w Poznaniu, to wie jak wygląda budynek Opery. • Michał nie mieszka w Poznaniu. • Zatem Michał nie wie, jak wygląda budynek Opery. Poprawna reguła:modus tollendotollens: p q q _____ p BŁĘDY FORMALNE
błędne koło w definiowaniu (circulusindefiniendo) Nauka jest tym, czym zajmują się uczeni. błędy definiowania
błędy zakresowe (definicje równościowe): • definicja za „wąska” • definicja za „szeroka” • krzyżowanie się zakresów • błąd rozłączności, definicja sprzeczna („Pająk jest to owad drapieżny” - definiendum wyklucza się z definiensem) błąd definiowania przez zaprzeczenie • Makroekonomia nie jest mikroekonomią. • Liberał jest to osoba zwalczająca antyliberalizm. błędy definiowania
ekwiwokacja – zmiana sensu jednego z pojęć „Przeżywanie najsilniejszych jest podstawowym prawem, podstawowe prawo to ma do siebie, że powinno być respektowane. Tak więc nic nie stoi na przeszkodzie by potraktować protesty i roszczenia rozmaitych nieudaczników, co nie radzą sobie w konkurencyjnym społeczeństwie, tak jak należy – po prostu jako wykroczenie przeciw prawu.” błąd ekwiwokacji
amfibolia • Kryzys gospodarczy wywołał chaos na rynkach finansowych. • Podejmowanie tego typu działań ułatwia pozyskanie odpowiedniej kadry. • Pożyczałam książkę od koleżanki, która była bardzo zniszczona. • Dzieci dostrzegły rekiny. • Dziś na spacerze nauczyłam się odróżniać kruki i gawrony od siebie. wieloznaczność syntaktyczna
6 rodzajów wyjaśnianych zjawisk gospodarczych: 1) cele gospodarcze 2) wiedza ekonomiczna 3) ludzkie decyzje 4) czynności gospodarcze 5) stan gospodarki 6) proces gospodarczy. WYJAŚNIANIE W EKONOMII
WYJAŚNIANIE STANDARDOWE (STANU LUB PROCESU GOSP.) • INTERPRETACJA HUMANISTYCZNA (CZYNNOŚCI, DECYZJE LUDZKIE) • WYJAŚNIANIE STANU POINFORMOWANIA (STANU WIEDZY). • EKSPLANACJA PREFERENCJI (PODMIOTU GOSPODARCZEGO). TYPY WYJAŚNIEŃ STOSOWANYCH W EKONOMII
WYJAŚNIANIE „MOCNE” - WSKAZANIE PEWNEGO ZJAWISKA GOSP. JAKO PRZYCZYNY INNEGO ZJAWISKA GOSP. • WYJAŚNIANIE „SŁABE” - WSKAZANIE ZJAWISKA NIEGOSP. JAKO PRZYCZYNY ZJAWISKA GOSP. WYJAŚNIANIE „MOCNE” I „SŁABE”
Ekonomia opisu: j a k w życiu gosp. jest ? • Ekon. wyjaśniania: d l a c z e g o w życiu gosp. tak jest ? • Ekon. postulatu: jak być p o w i n n o ? • Inżynieria gosp.: co należy zrobić, aby było tak, jak być powinno ? OPIS - WYJAŚNIANIE –POSTULOWANIE- INŻYNIERIA GOSP.
PRAWO NAUKI TO OKRES WARUNKOWY (CZYLI ZDANIE TYPU „JEŻELI ..., TO ...”) SPEŁNIAJĄCE CO NAJMNIEJ 3 WYMOGI: 1) MA LISTĘ WARUNKÓW NIEZBĘDNYCH 2) MA PRECYZYJNIE SFORMUŁOWANY WARUNEK WYSTARCZAJĄCY 3) MA CHARAKTER ŚCIŚLE OGÓLNY. (x) [ (P(x) ^ Q(x)) F(x)] PRAWO NAUKI
1) OBSERWUJEMY, ŻE CZŁOWIEK X WYKONAŁ CZYNNOŚĆ C. 2)PYTAMY O PRZYCZYNĘ JEJ WYKONANIA. 3) STOSUJEMY SCHEMAT PRAWA RACJONALNEGO DZIAŁANIA. 4) BADAMY, CZY CZŁOWIEK X RZECZYWIŚCIE CHCIAŁ OSIĄGNAĆ CEL S I DYSPONOWAŁ WIEDZĄ W. 5) STOSUJEMY ROZUMOWANIE „PONENDOPONENS”. 6) ODPOWIAMY NA PYTANIE O PRZYCZYNĘ WYKONANIA DANEJ CZYNNOŚCI. INTERPRETACJAHUMANISTYCZNA
SCHEMAT PRAWA RACJONALNEGO DZIAŁANIA: JEŻELI CZŁOWIEK CHCE ZREALIZOWAĆ CEL S I DYSPONUJE WIEDZĄ W, W MYŚL KTÓREJ, ABY TEN CEL OSIĄGNĄĆ, NALEŻY PODJĄĆ CZYNNOŚĆ C, TO CZŁOWIEK TĘ CZYNNOŚĆ WYKONUJE. INTERPRETACJA HUMANISTYCZNA
INTENCJA- STAN RZECZY PREFEROWANY, BEZ WZGLĘDU NA KOSZT. • CEL - STAN RZECZY PREFEROWANY, KTÓRY - PO STWIERDZENIU IŻ JEGO WARTOŚĆ PRZEWYŻSZA KOSZT REALIZACJI - PODMIOT DECYDUJE SIĘ REALIZOWAĆ. INTERPRETACJA HUMANISTYCZNA
GENERALIZACJA HISTORYCZNA - JEDNA Z METOD OPISU NAUKOWEGO. • JEST REZULTATEM BADAŃ EMPIRYCZNYCH. • PRZYKŁAD:”w danym czasie, na danym terytorium wszystkie zjawiska określonego rodzaju posiadały określoną własność”. GENERALIZACJA HISTORYCZNA
ZASTOSOWANIE GENERALIZACJI HISTORYCZNYCH W PRACACH MAGISTERSKICH I DYPLOMOWYCH. • TYPOWY TEMAT PRACY DYPLOMOWEJ: „Kształtowanie się zjawiska x w latach... na przykładzie przedsiębiorstwa y”. • W PRACY DYPLOMOWEJ DOMINUJE OPIS I GENERALIZACJE HISTORYCZNE, ALE POTRZEBNE JEST RÓWNIEŻ WYJAŚNIANIE (EKSPLANACJA). GENERALIZACJA HISTORYCZNA
CZYM JEST PROBLEM NAUKOWY ? • ŹRÓDŁA I RODZAJE PROBLEMÓW NAUKOWYCH. • WYMÓG FORMALNY - WERBALIZACJA PROBLEMU W FORMIE PYTANIA. • SPOSOBY FORMUŁOWANIA ODPOWIEDZI NA PYTANIA DOPEŁNIENIA I ROZSTRZYGNECIA. STAWIANIE PROBLEMÓW NAUKOWYCH
Doniosłość poznawcza i praktyczna • Nawiązanie do dotychczasowego stanu wiedzy • Sensowność poznawcza (problem odnosi się do stanów rzeczy lub relacji między nimi podlegających empirycznej weryfikacji, jego sformułowanie opiera się na prawdziwych założeniach). PROBLEMY NAUKOWE - WYMOGI MERYTORYCZNE
Jasno sformułowany, istotny problem badawczy (pytanie) • Odpowiednio dobrane metody badawcze (opis, wyjaśnianie, prognozowanie) • Logiczny i merytoryczny związek pomiędzy kolejnymi częściami pracy • Jasno sformułowane wnioski, problemy do dalszych badań REDAGOWANIE PRACY - WYMOGI MERYTORYCZNE
Temat (korespondujący z problemem badawczym) • Odniesienie do literatury przedmiotu (przypisy, cytaty) • Strona tytułowa i zwyczajowo stosowana struktura pracy • Podsumowanie (wnioski) • Bibliografia REDAGOWANIE TEKSTU PRACY NAUKOWEJ- ASPEKTY FORMALNE
Części składowe pracy: - tytuł - tekst wprowadzający - tekst główny - materiały uzupełniające (przypisy, tabele i tablice, aneksy, bibliografia) - elementy pomocnicze (spisy tabel, streszczenie itp.). TECHNICZNE OPRACOWANIE PRACY
Według Regulaminu pisania i obron prac dyplomowych obowiązującego na WiZ (są tam ściśle określone wzory przypisów, cytowań, tabel, rysunków, bibliografii). UWAGA: cytaty dosłane musza być w cudzysłowie, inaczej jest to PLAGIAT !(dyskwalifikuje pracę u recenzenta, może nawet być karalny). TECHNICZNE OPRACOWANIE PRACY
BIBLIOGRAFIA - W pracy dyplomowej (licencjackiej) - zasadniczo tylko pozycje cytowane w przypisach. • w pracy magisterskiej - pozycje cytowane plus pozostała literatura wykorzystana w pracy - Układ bibliografii: alfabetyczny lub według rodzajów źródeł (książki, artykuły w czasopismach, akty normatywne, źródła statystyczne itp.) - źródła internetowe mogą być wyodrębnione jako Netografia (uwaga: oprócz adresu w internecie podaje się datę dostępu). TECHNICZNE OPRACOWANIE PRACY
Balicki W. , Wykłady z metodologii nauk ekonomicznych, Poznań 2002. • Majchrzak J., Mendel T., Metodyka pisania prac magisterskich i dyplomowych, Poznań 2005. • Pioterek P., Zieleniecka H., Technika pisania prac dyplomowych, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Bankowej, Poznań 2004. • Pogonowska B., Kryteria naukowości i poprawności metodologiocznej w ekonomii, prezentacje PTT. • Nowak S., Metodologia badań społecznych, Warszawa 1985. • Stachak S., Podstawy metodologii nauk ekonomicznych, Książka i Wiedza, Warszawa 2003. LITERATURA