580 likes | 717 Views
SZKOŁA sprzymierzeńcem w racjonalnym żywieniu dzieci i młodzieży. Źródła informacji. Informacja NIK o wynikach kontroli realizacji zadań w zakresie zapobiegania nadwadze i otyłości u dzieci i młodzieży szkolnej (2011 )
E N D
SZKOŁA sprzymierzeńcem w racjonalnym żywieniu dzieci i młodzieży
Źródła informacji • Informacja NIK o wynikach kontroli realizacji zadań w zakresie zapobiegania nadwadze i otyłości u dzieci i młodzieży szkolnej (2011) • Stanowisko Ministra Edukacji Narodowej, Ministra Zdrowia oraz Ministra Sportu i Turystyki w sprawie działań podejmowanych przez szkoły w zakresie zdrowego żywienia uczniów (2011) • Karta Żywienia Dzieci i Młodzieży w Szkole (2007) • „Wiem, co jem – sklepik szkolny” – Miasto Stołeczne Warszawa, 2011 • „Zasady prawidłowego żywienia dzieci i młodzieży” – red. M. Jarosz, IŻŻ Warszawa 2008
Podstawowe zalecenia żywieniowedla dzieci i młodzieży szkolnej
Do osób najbardziej wrażliwych na skutki nieprawidłowego żywienia należą: • osoby starsze • kobiety w ciąży • dzieci i młodzież w wieku 7-15 lat
Wraz z rozpoczęciem nauki w szkole następuje pogorszenie sposobu odżywiania się dzieci. Zjawisko to nasila się z wiekiem. • Wynika to m.in. z faktu, że częściej same decydują o wyborze żywności i sposobie żywienia, niewiele wiedząc o potrzebach organizmu i skutkach nieprawidłowego żywienia.
Gdzie szukać tych składników? • Posiłki muszą dostarczyć odpowiednia ilość wszystkich niezbędnychskładników pokarmowych: - węglowodany (główne źródło energii)- białka- tłuszcze- witaminy- składniki mineralne- woda - błonnik
Przykładowy zestaw 3 porcji warzyw i 2 porcji owoców + + + + = 5 porcji warzyw i owoców dziennie www.5razywarzywaiowoce.pl
4-5 posiłków dziennie – najlepiej o stałych porach śniadanie, II śniadanie, obiad, kolacja śniadanie, II śniadanie, obiad, podwieczorek, kolacja • Przerwy między posiłkami nie dłuższe niż 3-4godziny– konieczność spożywania posiłków w szkole (II śniadanie i/lub obiad)
Nieregularność posiłków, zbyt długie przerwy między posiłkami powodują: • spadek poziomu glukozy we krwi zmniejszenie wydolności fizycznej i umysłowej, obniżenie zdolności koncentracji, rozdrażnienie, gorsze samopoczucie, zmniejszenie odporności na stresy, a w konsekwencji osiąganie słabszych wyników w nauce, • szybsze odkładanie się tkanki tłuszczowej spożywanie tej samej objętości pożywienia w ramach 1-2 posiłków (zamiast 4-5) otyłość, większe ryzyko wystąpienia nadciśnienia tętniczego, cukrzycy, miażdżycy, • momenty głodu, które sprzyjają spożyciu produktów słodkich lub tłustych.
Produkty przyniesione z domu • Posiłki serwowane w stołówce szkolnej • Produkty, które szkoła otrzymuje w ramach programów ARR • Produkty kupione w automatach w szkole • Produkty i potrawy kupione w sklepiku szkolnym
Drugie śniadania przyniesione z domu
Posiłek zjedzony w szkole: - wyrównuje straty energii - uzupełnia zasób składników pokarmowych - przywraca aktywność intelektualną ucznia - regeneruje siły. • Drugie śniadanie powinno pokrywać 15-20% dobowego zapotrzebowania na energię
W czasie pobytu w szkole uczeń powinien wypić minimum 0,5 l płynów np. woda, sok, napój mleczny, herbata owocowa lub z cytryną
„Owocowe” nie zawsze „zdrowe” • sok – produkt, w którym zawartość soku wynosi 100% • nektar – rozcieńczony wodą sok (25-50%) z dodatkiem cukru • napój owocowy – rozcieńczony wodą sok (3-20%) z dodatkiem cukru, barwników, aromatów, konserwantów
NIEKTÓRE OBJAWY ODWODNIENIA ORGANIZMU • uczucie osłabienia • bóle i zawroty głowy • skurcze i bóle mięśni • zaburzenia widzenia • zaburzenia mowy • suchość w ustach • zaburzenia funkcji poznawczych
NIEKTÓRE OBJAWY ODWODNIENIA ORGANIZMU • nudności • osłabienie odporności organizmu • zaburzenia pracy serca • zmiany ciśnienia krwi • zaburzenia wydalania moczu
Rola szkoły • Przekazywanie uczniom informacji, z jakich produktów powinno składać się wartościowe drugie śniadanie (edukacja żywieniowa) • Częste przypominanie o znaczeniu drugiego śniadania dla zdrowia i dobrego samopoczucia • Codzienne zachęcanie uczniów do zjadania drugiego śniadania podczas pobytu w szkole
Rola szkoły • Zapewnienie uczniom godnych warunków do zjedzenia posiłku (odpowiednio długie przerwy między lekcjami, miejsce itp.) • Zapewnienie uczniom dostępu do wodypitnej, ale nie odsyłanie ich do kranów w ubikacji szkolnej! • Systematyczna edukacja żywieniowa rodziców i pracowników szkoły
Według danych MEN funkcjonującą stołówkę posiada: • 56% szkół podstawowych • 54% szkół gimnazjalnych Odsetek uczniów korzystających ze stołówek: • w szkołach podstawowych – ok. 9% • w szkołach gimnazjalnych – ok. 5%
Rola szkoły • Zapewnienie należytych warunków sanitarnych i organizacyjnych do spożywania posiłków (KŻiAF) • Opracowywane i przygotowywane posiłków zgodnie z zaleceniami Instytutu Żywności i Żywienia (stanowisko MEN) • Szkolenie personelu stołówek w zakresie racjonalnego żywienia dzieci i młodzieży
Produkty o niskiej wartości odżywczej, którenie są zalecane w żywieniu dzieci i młodzieży oferowano: • w 84 % szkół prowadzących sklepiki, w tym w 3 placówkach posiadających certyfikat Szkoły Promującej Zdrowie • w 75% szkół posiadających automaty spożywcze (raport NIK)
Należy umożliwić uczniom dostęp do produktów żywnościowych i napojów o najwyższych walorach zdrowotnych przez dobór asortymentu w sklepikach szkolnych zgodny z zasadami zdrowego żywienia – w tym ograniczyć produkty i napoje o dużej zawartości cukru, soli i tłuszczów (stanowisko MEN, MZ i MSiT)
Nie wolno podejmować decyzji o uruchomieniu automatów z żywnością lub otworzeniu sklepiku w szkole wyłącznie z pobudek komercyjnych!
Ceny produktów oferowanych w sklepiku nie powinny być wygórowane, zwłaszcza w przypadku produktów zalecanych w żywieniu dzieci i młodzieży
Rola sklepiku szkolnego • Uzupełnienie potrzeb żywieniowych uczniów po umiarkowanych cenach • Kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych uczniów • Edukacja żywieniowa i konsumencka uczniów
Kto może prowadzić sklepik szkolny? SKLEPIK PROWADZONY PRZEZ AJENTA: • Daje możliwość zdobycia przez szkołę dodatkowych funduszy (czynsz), które mogą i powinny być przeznaczone na potrzeby szkoły SKLEPIK PROWADZONY PRZEZ UCZNIÓW: • Daje możliwość zdobycia praktycznych umiejętności w dziedzinie przedsiębiorczości, kształtuje nawyki gospodarności i oszczędzania, kształtuje umiejętność zespołowego działania, kształtuje nawyki higieniczne. SKLEPIK PROWADZONY PRZEZ RODZICÓW: • Pozwala na zwiększenie roli i udziału rodziców w życiu szkoły, daje rodzicom wpływ na asortyment produktów sprzedawanych dzieciom.
Dyrektor szkoły w umowie najmu może tak określić obowiązki podmiotu prowadzącego sklepik, że będzie on zobowiązany do: • sprzedaży produktów o wysokich wartościach odżywczych, zalecanych w żywieniu dzieci • nie wprowadzania do sprzedaży produktów wysoko przetworzonych, o niskiej wartości odżywczej • sprzedawania towarów po cenach dostosowanych do możliwości finansowych uczniów
Sklepiki szkolne w Warszawie • Badanie z V-VI 2011 • Szkoły podstawowe (107) i gimnazja (92) • Asortyment w sklepiku: - uzgodniony z ajentem na piśmie -16 (32) - uzgodniony z ajentem ustnie – 69 (74) - nie jest uzgadniany z ajentem – 7 (1) • Monitoring asortymentu w sklepiku: - dyrektor szkoły - 64 (73) - rodzice – 22 (45) - brak – 5 (3)
Produkty spożywcze polecane do sklepiku szkolnego Produkty śniadaniowe Przekąski Napoje
I.PRODUKTY ŚNIADANIOWE Kanapki- w różnych wersjach (zestawach) • pieczywo (razowe, pszenne, mieszane - chleb, bułki) • masło lub margaryny kubkowe • pieczone mięsa, wędliny chude (wysokiej jakości) • sery żółte, twarogowe, topione • ryby (np. pasta rybna) • jaja lub pasta jajeczna • dodatek warzyw (np. sałata, papryka, kapusta pekińska, pomidor, ogórek, rzodkiewka)
Bułki i bułeczki • bez nadzienia • z nadzieniem na słono (np. mięsnym, pieczarkowym) • z nadzieniem na słodko(np. serowym, owocowym) Produkty mleczne • sery i serki • desery mleczne • jogurty z dodatkiem musli (do jedzenia łyżeczką)
II. NAPOJE Naturalne wody mineralne i źródlane Soki • owocowe (zawierające tylko naturalnie występujące cukry) • warzywne (zawierające tylko naturalnie występujący sód) • owocowo-warzywne
Napoje mleczne • mleko (w małych opakowaniach przeznaczone do bezpośredniego spożycia) • mleka smakowe • jogurty naturalne i owocowe • kefiry • maślanki naturalne i owocowe • inne napoje mleczne
III. PRZEKĄSKI • Owoce świeżesezonowe(umyte i przygotowane do bezpośredniego spożycia) – jabłka, gruszki, śliwki, winogrona, banany, brzoskwinie, morele, nektarynki itp. • Owoce suszone - jabłka, banany, morele, śliwki, rodzynki (w małych opakowaniach) • Warzywa świeże(przygotowane do bezpośredniego spożycia) marchewka, papryka, ogórek, rzodkiewka • Musy owocowe
batony i ciasteczka zbożowe(zawierające ziarna zbóż, płatki, orzechy, migdały, owoce) • orzeszki, migdały, nasiona(np. słonecznika, dyni) - w małych opakowaniach, przeznaczone do bezpośredniego spożycia • suchary smakowe
Produkty spożywcze w sklepiku szkolnym powinny być oferowane w małych, jednorazowych porcjach i opakowaniach. Jeżeli zachodzi taka potrzeba (np. w przypadku jogurtów, sałatek owocowych) powinny być również dołączane do nich sztućce jednorazowe.
Produkty spożywcze, które nie powinny być proponowane uczniom ze względu na niskie wartości odżywcze
Żywność typu fast-food(np. zupy instant, hamburgery, pizze, frytki) • Słone przekąski węglowodanowo-tłuszczowe(np. chipsy ziemniaczane, słone paluszki, prażynki, popcorn, krakersy, solone orzeszki) • Słodkie przekąski węglowodanowo-tłuszczowe(np. batony, ciastka) • Słodycze z dodatkiem barwnikówsztucznych(np. żelki, landrynki)
Napoje owocowe z dodatkiem cukru, słodzików, barwników • Wody smakowe • Słodkie napoje „kolorowe” • Napoje energetyzujące - zawierają duże ilości kofeiny i innych składników działających niekorzystnie na organizm dziecka - są hipertoniczne, więc nie nadają się do zaspokajania pragnienia - mają działanie uzależniające
Właściwa oferta produktów spożywczych w sklepiku szkolnym sprzyja kształtowaniu prawidłowych nawyków i zwyczajów żywieniowych dzieci i młodzieży