810 likes | 883 Views
Diabetes en de hersenen. Ineke Brands & Esther van den Berg neuropsychologen. wat is neuropsychologie? waarom onderzoek naar diabetes en de hersenen? onderzoeksresultaten wat betekent dit voor de praktijk?. Overzicht. Wat is neuropsychologie?. overige factoren: psychosociaal
E N D
Diabetes en de hersenen Ineke Brands & Esther van den Berg neuropsychologen
wat is neuropsychologie? • waarom onderzoek naar diabetes en de hersenen? • onderzoeksresultaten • wat betekent dit voor de praktijk? Overzicht
overige factoren: • psychosociaal • lichamelijk (bijv. pijn) Neuropsychologie bestudeert de relatie tussen hersenfuncties en gedrag • waarneming • geheugen • taal • aandacht • emotie
Neuropsychologische diagnostiek • neuropsychologische diagnostiek is wenselijk bij: • neurologische stoornissen • (bijv. beroerte) • psychiatrische stoornissen • (bijv. schizofrenie) • ontwikkelingsstoornissen • (bijv. dyslexie, ADHD) • veroudering en dementie
Neuropsychologische diagnostiek • neuropsychologische diagnostiek is wenselijk bij: • neurologische stoornissen • (bijv. beroerte) • psychiatrische stoornissen • (bijv. schizofrenie) • ontwikkelingsstoornissen • (bijv. dyslexie, ADHD) • veroudering en dementie
Neuropsychologische diagnostiek • neuropsychologische diagnostiek is wenselijk bij: • neurologische stoornissen • (bijv. beroerte) • psychiatrische stoornissen • (bijv. schizofrenie) • ontwikkelingsstoornissen • (bijv. dyslexie, ADHD) • veroudering en dementie
Neuropsychologische diagnostiek • neuropsychologische diagnostiek is wenselijk bij: • neurologische stoornissen • (bijv. beroerte) • psychiatrische stoornissen • (bijv. schizofrenie) • ontwikkelingsstoornissen • (bijv. dyslexie, ADHD) • veroudering en dementie
Diagnostiek Begeleiding Behandeling Voorlichting De klinisch neuropsycholoog in de praktijk • Algemeen of academisch ziekenhuis • Psychiatrisch ziekenhuis • Revalidatiecentrum • Verpleeghuis • GGZ (RIAGG) • Commerciële dienstverlening
Gevolgen van hersendisfuncties • cognitief • emotioneel • persoonlijkheid • sociaal • directe omgeving (partner)
Cognitieve stoornissen de belangrijkste gebieden: • (ruimtelijke) waarneming • geheugen • taal • aandacht en executieve functies • emotie
Functioneren in thuissituatie is afhankelijk van • cognitieve functie die is aangedaan • compensatiemogelijkheden (opleiding) • relatie met beroep/ hobby • en • andere aandoeningen • thuissituatie: opvang, steun, training, praktisch
Bourdon-Wiersma Volgehouden aandacht en concentratie
Trail Making Task versie A snelheid van informatieverwerking
Trail Making Task versie B verdeelde aandacht/ afwisselen van taken
Symboolsubstitutie snelheid van informatieverwerking
Stroop Kleur-Woord Test geel groen rood blauw geel rood groen geel rood blauw groen blauw rood geel groen rood groen rood geel blauw geel groen rood groen geel rood groen geel blauw groen blauw rood groen rood
Samenvatting • verschillende testmogelijkheden • die verschillende domeinen in kaart brengen • ook gebruikt in diabetes onderzoek
Waarom diabetesonderzoek? • geen onschuldige aandoening • veel complicaties na verloop van tijd • komt steeds vaker voor • ook op jongere leeftijd
Prevalentie diabetes mellitus Zimmet et al. Nature 2001
Prevalentie diabetes mellitus: Nederland bron: RIVM
Bekende complicaties van diabetes retinopathie nephropathie hypoglykemie neuropathie hartaandoeningen beroerten
Diabetes en de hersenen • lang gedacht dat de hersenen gespaard bleven • maar langzaam aan toch aanwijzingen dat ook de hersenen (lichte) beschadiging op kunnen lopen
Diabetes en de hersenen: onderzoeksvragen • heeft diabetes invloed op de hersenen? • zo ja: zie je dat terug in het denken? • zie je dat ook in beeldvorming van de hersenen? • wat is hiervan de oorzaak? • kunnen we er iets aan doen?
Diabetes en de hersenen: onderzoeksvragen • heeft diabetes invloed op de hersenen?
Utrecht Diabetic Encephalopathy Study doelen: • onderzoeken cognitief functionerenen MRI hersenen in DM2 en DM1 • relateren aan vasculaireen metabole risicofactoren & diabetische complicaties
Utrecht Diabetic Encephalopathy Study 1. Onderzoek naar DM2: cognitie en MRI
Gegevens deelnemers **:p<0.01
Cognitieve functies • 5 cognitieve domeinen • abstract redeneren • geheugen • snelheid van informatie verwerken • aandacht & executieve functies • visuoconstructie
Cognitieve functiesz scores (mean ± sem) * p<0.01 Manschot et al. Diabetes 2006, Brands et al. JINS 2007
Cognitieve functies: profiel • verminderde mentale flexibiliteit • vertraagde mentale snelheid • patiënten moeten meer cognitieve inspanning leveren om hetzelfde resultaat te bereiken Manschot et al. Diabetes 2006, Brands et al. JINS 2007
“Vasculaire afwijkingen” infarcten en witte stof afwijkingen
Vasculaire afwijkingen bij DM2 • toename in aantal en ernst witte-stof afwijkingen • meer (lacunaire) infarcten DM2 patiënten: 22/113 19% Controle proefersonen: 4/54 7%
Veroudering (atrofie) globaal of focaal
Atrofie bij DM2 matige corticaleen subcorticale atrofie
Samenvatting • lichte tot matige tekorten in cognitie • lichte tot matige MRI afwijkingen • cognitieve tekorten hangen samen met MRI bevindingen
Vraag hoe is dat bij type 1 diabetes?
Utrecht Diabetic Encephalopathy Study Onderzoek naar DM1: DM1=DM2????
Cognitief functioneren bij DM1: meta-analyse algemeen intellectueel functioneren aandacht snelheid van informatieverwerking verbaal geheugen non-verbaal geheugen mentale flexibiliteit - 1,0 - 0,5 0 + 0,5 slechter beter
Cognitief functioneren bij DM1: meta-analyse algemeen intellectueel functioneren aandacht snelheid van informatieverwerking verbaal geheugen non-verbaal geheugen mentale flexibiliteit - 1,0 - 0,5 0 + 0,5 slechter beter
cognitief functioneren bij DM2: meta-analyse algemeen intellectueel functioneren aandacht snelheid van informatieverwerking verbaal geheugen non-verbaal geheugen mentale flexibiliteit - 1,0 - 0,5 0 + 0,5 slechter beter
Vraag Is DM2 dan erger dan DM1? maar… DM1 patiënten zijn jonger dan DM2 directe vergelijking DM1 - DM2?
Gegevens deelnemers * p<0.05 ** p<0.01 ***p<0.001