1.89k likes | 3.38k Views
WSTĘP DO NAUKI O KOMUNIKOWANIU WPROWADZENIE. mgr Olga Kurek e-mail: okurek@wsiz.rzeszow.pl. TEMATYKA ZAJĘĆ. Semiotyczne aspekty komunikowania. Pojęcie znaku, klasyfikacja znaku, funkcje znaku.
E N D
WSTĘP DO NAUKI O KOMUNIKOWANIUWPROWADZENIE mgr Olga Kurek e-mail: okurek@wsiz.rzeszow.pl
TEMATYKA ZAJĘĆ • Semiotyczne aspekty komunikowania. Pojęcie znaku, klasyfikacja znaku, funkcje znaku. • Pojęcie komunikowania. Klasyfikacja procesów komunikowania, poziomy komunikowania, kanały. porozumiewania się. • Komunikacja werbalna i niewerbalna. • Kanadyjska szkoła komunikologiczna I – Marshall McLuhan.
TEMATYKA ZAJĘĆ CD. • Przedstawiciele determinizmu technologicznego - Neil Postman. • Kanadyjska szkoła komunikologiczna II – Derrick de Kerckhove. • Techniczne aspekty komunikowania masowego. • Etyczne aspekty komunikowania masowego.
KRYTERIA ZALICZENIA • Obecność – 15p. • Aktywność – 35p. • Kolokwium zaliczeniowe na ostatnich zajęciach – 50p. (40p. z tematyki zajęć+10 punktów z tematyki DL-a) 91 p. -100 p. – bdb (5,0) 81 p. – 90 p. - +db (4,5) 71 p. - 80 p. – db (4,0) 61 p. – 70 p. - +dst (3,5) 51 p. – 60 p. – dst (3,0) 0 p. – 50 p. – ndst (2,0)
DISTANCE LEARNING • 3 odrębne posty na AKADEMICKIM FORUM DYSKUSYJNYM, z odpowiedziami na 3 wybrane pytania z testów na płytce DL-a • Udział w dyskusji na CZACIE AKADEMICKIM • Kolokwium zaliczeniowe połączone z testem kończącym ćwiczenia
Semiotyka -ogólna teoria znaków Semantyka - związki między znakami, a rzeczywistością, tym, do czego odnoszą się znaki Syntaktyka -relacje zachodzące między samymi znakami Pragmatyka - relacje zachodzące między znakiem a jego użytkownikami (nadawcami i odbiorcami)
Pojęcie znaku • Znak - każdy, dowolny, postrzegany zmysłowobodziec fizyczny (dźwięk, barwa, dotyk, zapach), obiekt materialny (obraz, przedmiot, osoba), zjawisko lub zdarzenie itp., które w świadomości używającego go człowieka odnosi się do czegoś innego niż ono samo. • Np. dym może być znakiem w komunikacji Indian.
Rodzaje znaków • Ikoniczne zwane też naturalnymi - które przypominają to, co oznaczają, należą do nich np. piktogramy. Znaki ikoniczne nie muszą być obrazami, mogą też mieć formę dźwiękową, np. słowa dźwiękonaśladowcze.
Rodzaje znaków • Arbitralne zwane też konwencjonalnymi - które w niczym nie przypominają tego, co oznaczają, np. większość słów w języku polskim, symbole liczb w matematyce, itp. Aby wiedzieć co one znaczą trzeba znać konwencję, czyli sposób w jaki przypisuje się im znaczenie.
: Ze względu na kanał informacyjny przekazu od nadawcy do odbiorcy, znaki dzielą się na • znaki wzrokowe - nuty, znaki drogowe • znaki słuchowe - hymn, hejnał • znaki dotykowe - pocałunek, uścisk dłoni • znaki powonieniowe - różne zapachy • znaki smakowe - smaki potraw, win
Znaczenie w najogólniejszym ujęciu to pojęcie, które łączy to, co rejestrujemy naszymi zmysłami z jakimś symbolem. Znak, zdanie, gest, czy dźwięk nie mają znaczenia, jeśli nie odnoszą się do czegoś, co jest nam znane. Ćwiczenie: Proszę narysować roślinę • Oznaka = Symptomto znak naturalny, w którym między znaczącym i znaczonym zachodzi związek przyczynowo-skutkowy. Pozwala wnioskować o wystąpieniu tego, co jest znaczone (np. dym jako oznaka pożaru, gorączka jako oznaka choroby).
Etymologia terminukomunikowanie • Pojęcie komunikowanie pochodzi od łac. czasownika communico, communicare, co oznacza uczynić wspólnym, połączyć, udzielić komuś wiadomości, naradzać się i rzeczownika communio, oznaczającego wspólność, poczucie łączności. • Do XVI wieku pojęcie to oznaczało uczestnictwo, dzielenie się. • W XVI wieku nadano termu terminowi drugie znaczenie – transmisja, przekaz, co wiązało się z rozwojem poczty i dróg
Komunikowanie - przekazywanie treści między uczestnikami procesu - nadawcąi odbiorcą; odbywa się za pomocą znaków. Między nadawcą a odbiorcą musi istnieć wspólnota kompetencji komunikacyjnej, czyli powinni oni posiadać umiejętność kodowania i dekodowania przekazów w sposób zrozumiały i podobnie interpretowany przez drugą stronę; muszą posługiwać się tym samym kodem, gdyż w przeciwnym wypadku nie dojdzie do przekazania treści.
KONTEKST Kontekst - warunki, w jakich odbywa się proces komunikowania. Można mówić o aspektach kontekstu: • fizyczny - wyznaczany jest przez otoczenie, zewnętrzną atmosferę; • historyczny - dotyczy takiej sytuacji, w której uczestniczy odwołują się do zaistniałych w przeszłości epizodów; • psychologiczny - odnosi się do sposobu, w jaki uczestnicy procesu postrzegają się nawzajem; • kulturowy - jest systemem wiedzy , która jest udziałem relatywnie szerokiej grupy ludzi, łączy w sobie wierzenia, wartości, symbole i zachowania uznawane przez tą zbiorowość.
UCZESTNICY • odgrywają rolę nadawców i odbiorców • w procesach sformalizowanych role te są jednoznacznie określone i niewymienialne • każdy uczestnik jest produktem swojego indywidualnego doświadczenia, uczuć , idei i nastrojów. Z tego powodu komunikat wysyłany i odbierany nie może mieć takiego samego znaczenia • jednostka ma zawsze określony stosunek do pozostałych członków procesu co wpływa na percepcję myśli i uczuć komunikowanych.
KOMUNIKAT • inaczej przekaz • jest kompleksową struktura, na którą składają się znaczenia • symbole (są to słowa, dźwięki, działania, dzięki którym znaczenie jest oznajmiane innym jednostką) • kodowanie i dekodowanie • forma i organizacja
KANAŁ KOMUNIKACYJNY • droga przekazu za pomocą których przekaz pokonuje drogę od nadawcy do odbiorcy. W komunikowaniu bezpośrednim używa się wszystkich pięciu kanałów sensorycznych, zaś w pośrednim tylko dwóch • powietrze • miedziany przewód • sieć komputerowa • kabel telefoniczny • fale radiowe • kartka papieru • magnetofon • płyta CD • itp.
Ćwiczenie: W jakich sytuacjach lepiej używać pisemnych kanałów komunikowania, a w jakich ustnych?
Ustnego kanału komunikacji używa się gdy: • Potrzebna jest natychmiastowa odpowiedź • Wiadomość jest relatywnie prosta i łatwa do zrozumienia • Nie potrzebny jest zapis rozmowy • Można się spotkać z drugą osobą w sposób szybki i bezproblemowy • Potrzebny jest udział w rozmowie innych osób, aby podjąć decyzje lub rozwiązać konflikt • Istnieje potrzeba obserwacji zachowania, tonu głosu i gestykulacji drugiej osoby. • Wiadomość posiada istotny czynnik emocjonalny.
Kanału pisemnego używa się gdy: • Nie ma potrzeby uzyskania natychmiastowej odpowiedzi • Wiadomość jest detaliczna, skomplikowana, lub wymaga zaplanowania • Potrzebny jest udokumentowany zapis rozmowy • Publiczność do której kierowana jest wiadomość, jest duża i podzielona geograficznie. • Chcemy uniknąć przekształcenia faktów, wynikających z przekazywania faktów ustnie od osoby do osoby • Bezpośredni kontakt z drugą stroną jest niekonieczny lub niewygodny • Wiadomość nie posiada żadnego czynnika emocjonalnego
SZUMY • źródła zakłóceń • mogą one mieć charakter wewnętrzny (uczucia i predyspozycje psychiczne uczestników procesu) • zewnętrzny (wiąże się z otoczeniem zewnętrznym procesu, jak temperatura otoczenia, hałas) • semantyczny (jest konsekwencja zamierzonego lub niezamierzonego złego użycia przez nadawcę znaczenia, które blokuje jego precyzyjne odkodowanie przez odbiorcę).
SPRZĘŻENIE ZWROTNE = FEEDBACK • reakcja odbiorcy na komunikat po jego odkodowaniu • powoduje, że proces komunikowania ma charakter transakcyjny • w komunikowaniu bezpośrednim występuje sprzężenie natychmiastowe, natomiast w pośrednim opóźnione.
FUNKCJE KOMUNIKOWANIA wg. Denisa McQuaila • informacyjna - zbieranie, przechowywanie, przetwarzanie, upowszechnianie informacji: danych, wiadomości, obrazów, faksów • socjalizacyjna - dostarczanie wiedzy, która pozwala ludziom skutecznie działać jako członkom społeczeństwa • motywacyjna - dostarczanie bodźców do realizacji bliskich i dalekich celów społeczeństwa, stymulowanie osobistych wzorów i aspiracji • debaty i dyskusji - udostępnienie i wymiana informacji o faktach potrzebnych do zawarcia porozumienia lub wyjaśnienia różnicy zdań na temat spraw publicznych. • edukacyjna - transmisja wiedzy służąca rozwojowi intelektualnemu, kształtowanie osobowości
FUNKCJE KOMUNIKOWANIA wg. Denisa McQuaila – cd. • kulturowa - upowszechnianie wytworów kultury i sztuki • rozrywkowa - upowszechnianie znaków, symboli, dźwięków, obrazów, teatru, tańca, komedii, literatury, sztuki, muzyki • integracyjna - umożliwianie dostępu wszystkim ludziom, grupom i narodom do przekazów, które muszą znać by zrozumieć się nawzajem i rozumieć swoje warunki życia, poglądy i aspiracje. • kontrolna – treści komunikowania społecznego zawierają informacje o sferze powinności obowiązkach ludzi, grup, organizacji i społeczeństw względem siebie. Określają zarazem podmiot, normy i zakres kontroli społecznej.emotywna – możliwość wyrażania emocji i uczuć a tym samym zaspokajanie istotnych psychospołecznych potrzeb ludzkich.
KLASYFIKACJA PROCESÓW KOMUNIKOWANIA ZE WZGLĘDU NA ZASIĘG UCZESTNIKÓW PROCESU – POZIOMY KOMUNIKOWANIA
Ćwiczenie 1: Ułóż poziomy komunikowania zaczynając od najniższego poziomu (najmniej uczestników komunikowania)
Ćwiczenie 2: Przyporządkuj cechy i stwierdzenia do poszczególnych poziomów komunikowania
Komunikowanie intrapersonalne • mowa wewnętrzna lub mówienie do siebie • nadawca jest jednocześnie odbiorcą i, co najważniejsze w tym wypadku, jest jedynym uczestnikiem sytuacji komunikatywnej • frazeologizmy w rodzaju: bić się z myślami, łamać sobie głowę, etc., są w języku polskim metaforycznymi przykładami komunikowania intrapersonalnego • Są nimi również wszelkie uwewnętrznione formuły „rozrachunkowe” — pamiętnik, dziennik pisane „do szuflady”, „rachunek sumienia”.
Komunikowanie interpersonalne (bezpośrednie) • oznacza uczestniczenie w wymianie informacji pomiędzy uczestnikami (niezależnie od ich liczebności po stronie nadawcy i odbiorcy), zarówno twarzą w twarz, jak i za pomocą lub przy użyciu środków technicznych • w obecnej dobie coraz częściej mamy do czynienia z komunikowaniem interpersonalnym wspomaganym przez różnego rodzaju technologie — telefon, faks, pocztę elektroniczną, ale również przez kartkę papieru i ołówek(ten typ komunikowania nazywamy komunikowaniem interpersonalnym wspomaganym technologicznie) • bezpośrednie i interaktywne • jedność czasu i przestrzeni • natychmiastowe sprzężenie zwrotne • charakter dwustronny
Komunikowanie grupowe i wewnątrzgrupowe • typ komunikowania obejmuje wszelkie formy wymiany informacji pomiędzy grupami uczestników (zazwyczaj stosunkowo małymi, a w każdym razie znacznie mniejszymi niż w komunikowaniu masowym) w kontakcie bezpośrednim lub na odległość, za pomocą technicznych środków przekazu.
Komunikowanie organizacyjne/instytucjonalne • polega ono na komunikowaniu się ludzi przynależących do konkretnych instytucji • komunikacja odbywa się między sformalizowanymi organizacjami • związane z powstaniem formalnych struktur władzy • procesy komunikowania są sformalizowane, a władza i kontrola są jasno zdefiniowane, podobnie jak role nadawcy i odbiorcy. • pierwszorzędnego znaczenia nabierają tu zagadnienia interakcji oraz formowania norm i standardów
Komunikowanie masowe (pośrednie) • realizowane jest za pośrednictwem mediów • nadawca: „instytucja nadawcza”- wprowadza przekazy do publicznego obiegu • przekaz : publiczny charakter, szybkość, periodyczność, schematyczność, krótkotrwałość • odbiorca : liczna, zróżnicowana społecznie i anonimowa publiczność, różni ich wiek, płeć, wykształcenie, miejsce zamieszkania, sytuacja rodzinna, finansowa, zwyczaje, nawyki, itp. • komunikowanie masowe obejmuje instytucje i techniki, za pomocą których wyspecjalizowane grupy posługują się urządzeniami technicznymi (prasą, radiem, telewizją, etc.) w celu szerzenia treści wśród dużych, heterogenicznych i znacznie rozproszonych audytoriów.
KLASYFIKACJA PROCESÓW KOMUNIKOWANIA ZE WZGLĘDU NA STOSOWANE ZNAKI I KODY
Komunikowanie werbalne - cyfrowe • komunikacja z użyciem języka naturalnego czyli mowy jako środka komunikacji • jest to podstawowy sposób komunikacji międzyludzkiej • w szczątkowej postaci komunikacja werbalna występuje także u zwierząt, np. u szympansów • aby komunikacja werbalna mogła mieć miejsce, musi istnieć mówiący i słuchający, posługujący się oni kodem (językiem), który musi być znany obu osobom
Komunikowanie werbalne – cyfrowe, cd. W komunikacji werbalnej dużą rolę odgrywają takie czynniki, jak: • akcent i modulowanie wypowiadanych kwestii, co często ma większy wpływ na partnera interakcji niż treść wypowiedzi • stopień płynności mowy • zawartość (treść) wypowiedzi - w tym przypadku zasób leksykalny ma związek z kompetencjami kulturowymi jednostki - np. osoby o mniejszych kompetencjach kulturowych rzadziej posługują się językiem literackim, a częściej gwarą środowiskową lub regionalną.
Komunikacja niewerbalna - definicja • Mowa ciała, język ciała, komunikacja niewerbalna - zespół niewerbalnych komunikatów nadawanych i odbieranych przez ludzi na wszystkich niewerbalnych kanałach jednocześnie. • Informują one o podstawowych stanach emocjonalnych, intencjach, oczekiwaniach wobec rozmówcy, pozycji społecznej, pochodzeniu, wykształceniu, samoocenie, cechach temperamentu itd.