220 likes | 560 Views
WCZESNE ROZPOZNAWANIE ZABURZEŃ O CHARAKTERZE DYSLEKTYCZNYM. Według aktualnie przyjętej definicji, opublikowanej w 1994r. przez Międzynarodowe Towarzystwo Dysleksji im. Ortona, dysleksja jest. „… jednym z wielu różnych rodzajów trudności w uczeniu się.
E N D
WCZESNE ROZPOZNAWANIE ZABURZEŃ O CHARAKTERZE DYSLEKTYCZNYM
Według aktualnie przyjętej definicji, opublikowanej w 1994r. przez Międzynarodowe Towarzystwo Dysleksji im. Ortona, dysleksja jest „… jednym z wielu różnych rodzajów trudności w uczeniu się. Jest specyficznym zaburzeniem o podłożu językowym (…) charakteryzuje się trudnościami w dekodowaniu pojedynczych słów, co najczęściej odzwierciedla niewystarczające zdolności przetwarzania fonologicznego. (…) dysleksja manifestuje się różnorodnymi trudnościami w odniesieniu do różnych form komunikacji językowej; często obok trudności w czytaniu dodatkowo pojawiają się trudności w opanowaniu sprawności w zakresie czynności pisania i poprawnej pisowni” (M. Bogdanowicz, Integracja percepcyjno-motoryczna, Warszawa 2000, s. 10)
DYSLEKSJA ROZWOJOWA specyficzne trudności w nauce czytania, pisania i liczenia(przy prawidłowym poziomie umysłowym, prawidłowym widzeniu i słyszeniu) • DYSLEKSJAspecyficzne trudności/zaburzenia w nauce czytania, którym często towarzyszą trudności w pisaniu • DYSORTOGRAFIAspecyficznetrudności/zaburzenia w komunikowaniu się za pomocą pisma, szczególnie kłopoty z opanowaniem poprawnej pisowni ( w tym pod względem ortograficznym) • DYSGRAFIA trudności/zaburzenia w opanowaniu właściwego poziomu graficznego pisma • DYSKALKULIA zaburzeniamatematyczne/trudności w matematyce/specyficzne trudności w opanowaniu umiejętności posługiwania się liczbami i dokonywania obliczeń
UWARUNKOWANIA SPECYFICZNYCH TRUDNOŚCI W NAUCE Ryzyko dysleksji jest prawdopodobne u osób: obciążonych genetycznie (dysleksja występuje w rodzinie), pochodzących z nieprawidłowo przebiegającej ciąży i porodu, u których można zaobserwować nieprawidłowości w rozwoju psychomotorycznym (występują symptomy ryzyka dysleksji).
Dysleksję diagnozujemy u uczniów o przynajmniej przeciętnym poziomie intelektualnym. Obniżony poziom inteligencji wskazuje na istnienie trudności globalnych, uogólnionych, które nie są specyficzne, wykluczamy więc w tym przypadku występowanie dysleksji. Dysleksję potwierdza obecność: • zaburzeń funkcji słuchowo-językowych( fonologiczny aspekt języka) - uwagi, pamięci i percepcji słuchowej dźwięków mowy. Pierwszym symptomem mogącym wskazywać na ryzyko wystąpienia w wieku szkolnym dysleksji jest opóźniony rozwój mowy (mowa pojawia się do 3r.ż) • zaburzeń funkcji wzrokowo-ruchowych(uwagi, spostrzegania, pamięci wzrokowej, wyobraźni przestrzennej, motoryki dużej, małej, integracji percepcyjno–motorycznej oraz lateralizacji).
Obserwowane objawy:wiek szkolny (klasa I-III) MOTORYKA DUŻA: • mała sprawność ruchowa całego ciała • trudności z opanowaniem jazdy na hulajnodze, dwukołowym rowerze, wrotkach, łyżwach, nartach • niechęć do zabaw ruchowych i lekcji w-f (trudności z wykonywaniem niektórych ćwiczeń, np. układów gimnastycznych) MOTORYKA MAŁA (RĄK): • obniżona sprawność ruchowa rąk • trudności w zakresie czynności samoobsługowych związanych z ubieraniem się, myciem i jedzeniem (nożem i widelcem) LATERALIZACJA: • utrzymywanie się oburęczności lub obuoczności ORIENTACJA W SCHEMACIE CIAŁA I W PRZESTRZENI: • trudności z określaniem własnych części ciała jako prawe-lewe, np. odróżnieniem prawej i lewej ręki, strony ciała • trudności z określaniem położenia przedmiotów względem siebie, np. droga na prawo, zaś drzwi na lewo • pisanie liter i cyfr zwierciadlane i/lub zapisywanie wyrazów od prawej do lewej strony
Obserwowane objawy:wiek szkolny (klasa I-III) FUNKCJE SŁUCHOWO-JĘZYKOWE: • wadliwa wymowa, przekręcanie trudnych wyrazów (przestawianie głosek i sylab, asymilacje głosek, np. sosa lub szosza) • błędy w budowaniu wypowiedzi, błędy gramatyczne • trudności z poprawnym używaniem wyrażeń przyimkowych wyrażających stosunki przestrzenne: nad - pod, za-przed, wewnątrz-na zewnątrz • trudności z różnicowaniem głosek podobnych fonetycznie (np. z-s, b-p, k-g) w porównywanych słowach typu: kosa - koza lub tzw. sztucznych: rosa reza, mylenie nazw zbliżonych fonetycznie • trudności z dokonywaniem operacji (analizy, syntezy, opuszczania, dodawania, zastępowania, przestawiania) na cząstkach fonologicznych (logotomach, sylabach, głoskach) w takich zadaniach, jak wydzielanie sylab i głosek ze słów, ich syntetyzowaniem (zaburzenia analizy i syntezy głoskowej i sylabowej), analizowaniem struktury fonologicznej słów, rozpoznawaniem i tworzeniem rymów i aliteracji, trudności z zapamiętywaniem wierszy, piosenek, więcej niż jednego polecenia w tym samym czasie • trudności z zapamiętywaniem nazw • trudności z zapamiętywaniem materiału uszeregowanego w serie i sekwencje, takiego jak nazwy dni tygodnia, pór roku, kolejnych posiłków, sekwencji czasowej: wczoraj - dziś - jutro i sekwencji cyfr: szeregów 4-cyfrowych
Obserwowane objawy:wiek szkolny (klasa I-III) KOORDYNACJA WZROKOWO-RUCHOWA: • trudności z rzucaniem do celu i chwytaniem piłki • niechęć do rysowania i pisania, trudności w rysowaniu szlaczków, odtwarzaniu złożonych figur geometrycznych (np. rombu) • niski poziom graficzny rysunków i pisma-dziecko “brzydko" rysuje (poziom wykonania-nieadekwatny do wieku życia), niestaranne pismo (nie mieści się w liniaturze), zagina „ośle uszy” na rogach kartek zeszytu • trudności z szybkim wymienieniem nazw np. wszystkich znanych owoców, szeregu słów • wolne tempo nazywania szeregu prostych obrazków • trudności z nazywaniem i zapamiętywaniem liter alfabetu, cyfr - trudności z zapamiętaniem tabliczki mnożenia
Obserwowane objawy:wiek szkolny (klasa I-III) FUNKCJE WZROKOWE: • trudności z wyróżnianiem elementów z całości, a także z ich syntetyzowaniem w całość, np. podczas budowania według wzoru konstrukcji z klocków, układania mozaiki, trudności z wyodrębnianiem szczegółów różniących dwa obrazki • trudności z odróżnianiem kształtów podobnych (np. figur geometrycznych, liter m-n, l-t-ł) lub identycznych, lecz inaczej położonych na płaszczyźnie (np. liter p-g-b-d) • trudności z wyodrębnianiem szczegółów różniących dwa obrazki • częste przekręcanie złożonych wyrazów (przestawienie głosek i sylab, asymilacje głosek, np. sosa lub szosza) • używanie sformułowań niepoprawnych pod względem gramatycznym: trudności z poprawnym używaniem wyrażeń przyimkowych, sformułowań wyrażających stosunki przestrzenne: nad-pod, za-przed, wewnątrz, na zewnątrz • trudności z pamięcią fonologiczną, sekwencyjną, czyli trudności dotyczące zapamiętywania: sekwencji nazw np. nazw dni tygodnia, pór roku, nazw kolejnych posiłków, sekwencji czasowej: wczoraj-dziś-jutro i sekwencji cyfr: szeregów 5-cyfrowych: wierszy, piosenek, więcej niż jednego polecenia w tym samym czasie, powtarzaniem z pamięci szeregu słów
Obserwowane objawy:wiek szkolny (klasa I-III) CZYTANIE: • czasami nasilone trudności w nauce czytania, które można dostrzec, jeżeli dziecko: - bardzo wolno czyta - prymitywna technika (głoskowanie lub sylabizowanie z wtórną syntezą słowa), ale mało błędów • bardzo szybko czyta, lecz popełnia przy tym wiele błędów - wynikają one z tego, że dziecko domyśla się treści na podstawie kontekstu • niewłaściwie i słabo rozumie przeczytany tekst PISANIE: • trudności z zapamiętaniem kształtu rzadziej występujących liter o skomplikowanej strukturze (np. wielkie litery pisane: F, H, Ł, G) • mylenie liter podobnych pod względem kształtu, np. 1-t-t, m-n • mylenie liter identycznych, lecz inaczej ułożonych na płaszczyźnie: p-b-d-g, - popełnianie błędów podczas przepisywania tekstów • mylenie liter odpowiadających głoskom podobnym fonetycznie (np. głoski z-s, w-f, d-t, k-g) • trudności z zapisywaniem zmiękczeń, myleniem głosek i - j, głosek nosowych ą-om, ę-en • nagminne opuszczanie, dodawanie, przestawianie, podwajanie liter, sylab i wyrazów • pisanie pseudowyrazów (np. “pijka" zamiast “bajka") • nasilone trudności podczas pisania ze słuchu (dyktanda) ORIENTACJA W CZASIE: • trudności z określaniem pory roku, dnia, czasu na zegarze
WAŻNE OKRESY: 6-8 lat: ostrożna diagnoza „ryzyka niepowodzeń w nauce czytania i pisania” - ĆWICZENIA KOREKCYJNO-KOMPENSACYJNE W PRZEDSZKOLU 8-9 lat: obserwacja dziecka, wspomaganie rozwoju oraz podejmowanie ćwiczeń w zakresie czytania i pisania – diagnoza ryzyka dysleksji - SPECJALISTYCZNE ZAJĘCIA KOREKCYJNO-KOMPENSACYJNE, LOGOPEDYCZNE klasa III/IV: pogłębione badanie diagnostyczne w poradni psychologiczno-pedagogicznej
ROZPOZNANIE – INTERPRETACJA WYNIKÓW POD KĄTEM PRZYCZYN STWIERDZONYCH TRUDNOŚCI W CZYTANIU, PISANIU, LICZENIU Wykluczadysleksję rozwojową: • obniżona sprawność intelektualna ( inteligencja niższa niż przeciętna lub niepełnosprawność intelektualna w stopniu lekkim), • schorzenie neurologiczne (epilepsja, mózgowe porażenie dziecięce, schorzenia genetyczne, nowotwór oraz nabyte uszkodzenie mózgu), • znaczny niedosłuch, • istotne zaniedbania środowiskowe (brak stymulacji). W tych przypadkach trudności w uczeniu się czytania i pisania traktuje się jako symptomy istniejącej choroby lub obniżonej sprawności intelektualnej !!!
Rozpoznanie ryzyka dysleksji (zagrożenia dysleksją rozwojową) dokonujemy gdy obserwowane trudności mają specyficzny charakter, gdy z trudem i wolno ustępują pod wpływem ćwiczeń POPRAWA JEST NIEWSPÓŁMIERNIE MAŁA DO WŁOŻONEJ PRACY oraz gdy TRUDNOŚCI CZĘSTO PONOWNIE SIĘ POJAWIAJĄ
MODEL DIAGNOZOWANIA DYSLEKSJI ROZWOJOWEJETAP I: DIAGNOZA GOTOWOŚCI SZKOLNEJ W wieku 5-6 lat: badania przesiewowe w zakresie gotowości szkolnej dzieci Na podstawie: • Frydrychowicz A., Koźniewska E., Matuszewski A., Zwierzyńska E., i inni (red.), Doradca Nauczyciela Sześciolatków (Skala Gotowości Szkolnej-podręcznik, arkusz obserwacji). CMPP-P, Warszawa 2006.
MODEL DIAGNOZOWANIA DYSLEKSJI ROZWOJOWEJETAP II: DIAGNOZA RYZYKA DYSLEKSJI W wieku 7-8 lat: ujawnienie symptomów ryzyka dysleksji i nasilonych trudności w uczeniu się czytania (szczególnie w dekodowaniu) Na podstawie: • Bogdanowicz M., Ryzyko dysleksji. Problem i diagnozowanie. Skala Ryzyka Dysleksji wraz z normami dla klas 0 i I. Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk 2005. • Próba czytania „Darek” (W): M. Bogdanowicz, Integracja percepcyjno-motoryczna. Teoria – diagnoza – terapia. Warszawa 2000.
Dziecko ryzyka dysleksji nie musi zostać uczniem dyslektycznym(M. Bogdanowicz, Ryzyko dysleksji. Problem i diagnozowanie. Gdańsk 2005) Badanie SRD – opracowana forma umożliwia dokonanie oceny i opracowanie wyników w krótkim czasie – pozwala wytyczyć kierunek pracy (działań zmierzających do usprawnienia funkcji rozwijających się z opóźnieniem) z dzieckiem, które potrzebuje od dorosłych pomocy (ćwiczenia korekcyjno-kompensacyjne).
MODEL DIAGNOZOWANIA DYSLEKSJI ROZWOJOWEJETAP III: DIAGNOZA DYSLEKSJI ROZWOJOWEJ KLASA III i IV (przełom okresu nauczania zintegrowanego i przedmiotowego): diagnoza dysleksji rozwojowej Badanie w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej na podstawie: • Bogdanowicz M. i inni, Diagnoza dysleksji u uczniów klasy III szkoły podstawowej. Przewodnik diagnostyczny. Pracownia Testów Psychologicznych, Gdańsk 2008. • Testy dostępne pracownikom poradni.
Diagnoza pedagogiczna w poradni • WYWIAD • ANALIZA DOKUMENTÓW (OPINIE ZE SZKOŁY, SWIADECTWA SZKOLNE, OPINIE Z PORADNI SPECJALISTYCZNYCH) • ANALIZA PRAC UCZNIA (SZKOLNYCH, DOMOWYCH) • ROZMOWA Z DZIECKIEM, OBSERWACJA • TESTY PEDAGOGICZNE • SPRAWDZIANY
METODY DIAGNOSTYCZNE STOSOWANE PRZEZ PEDAGOGÓWW PORADNIACH P-P • DIAGNOZA GOTOWOSCI SZKOLNEJ ORAZ RYZYKA NIEPOWIDZEŃ SZKOLNYCH, • DIAGNOZA UMIEJĘTNOSCI CZYTANIA I PISANIA UCZNIÓW KLAS I-III, • DIAGNOZA UMIEJĘTNOŚCI PISANIA I CZYTANIA (TEMPA, TECHNIKI, CZYTANIA ZE ZROZUMIENIEM) UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ, GIMNAZJALNEJ I PONADGIMNAZJALNEJ • TESTY SPRAWDZAJĄCE ZNAJOMOŚĆ ZASAD PISOWNI • BADANIE FUNKCJI SŁUCHOWO-JĘZYKOWYCH • TESTY Z MATEMATYKI
Wykorzystana literatura: • Bogdanowicz M., Integracja percepcyjno-motoryczna. Teoria – diagnoza – terapia. Warszawa 2000. • Frydrychowicz A., Koźniewska E., Matuszewski A., Zwierzyńska E., i inni (red.), Doradca Nauczyciela Sześciolatków (Skala Gotowości Szkolnej-podręcznik, arkusz obserwacji). CMPP-P, Warszawa 2006. • Bogdanowicz M., Ryzyko dysleksji. Problem i diagnozowanie. Skala Ryzyka Dysleksji wraz z normami dla klas 0 i I. Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk 2005. • Bogdanowicz M. i inni, Diagnoza dysleksji u uczniów klasy III szkoły podstawowej. Przewodnik diagnostyczny. Pracownia Testów Psychologicznych, Gdańsk 2008.
Polecana literatura: • Bogdanowicz M., Uczeń z dysleksją w szkole. Poradnik nie tylko dla polonistów. Wydawnictwo Pedagogiczne Operon, Gdynia 2005. • Bogdanowicz M., Adryjanek A., Rożyńska M., Uczeń z dysleksją w domu. Poradnik nie tylko dla rodziców. Wydawnictwo Pedagogiczne Operon, Gdynia 2007. • Problemy wychowawcze dzieci i młodzieży. Poradnik dla pedagogów szkolnych, opiekunów i wychowawców. Wydawnictwo Forum, Poznań 2009.
Opracowania-nowości: • Grabowska A., Rymarczyk K. (red.), Dysleksja: od badań mózgu do praktyki. Instytut Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN, Warszawa 2004. • Reid G, Wearmouth J (red.), Dysleksja. Teoria i praktyka. GWP, Gdańsk 2008. Dziękuję za uwagę – Renata Straub-Pieczykolan