270 likes | 979 Views
Sjellja seksuale dhe baza neurale e emocionit. Psikologjia fiziologjike E premte 27 maj Kapitulli 13 Java 12 Kapitulli 14 Pergatitit: Dr. Edvaldo Begotaraj. Sjellja seksuale.
E N D
Sjellja seksuale dhe baza neurale e emocionit • Psikologjia fiziologjike • E premte 27 maj • Kapitulli 13 • Java 12 • Kapitulli 14 • Pergatitit: Dr. Edvaldo Begotaraj
Sjellja seksuale • Eshte e ndryshme nga njerezit tek kafshet per shkak te nivelit te kontrollit qe kane keto grupe mbi sjelljen seksuale • Tek kafshet ndikohet nga koha kur ushtrohet • Tek njerezit shfaqet gjate gjithe kohes
Transformimi i sjelljes • Tek femrat sjellja seksuale eshte ne gjendje marrese • Tek meshkujt shfaqet reagimi ndaj sjelljes femerore • Faktoret e brendshem ndikojne tek femara ndersa faktoret e jashtem ndikojne tek meshkujt • Faktori social ka rendesi dytesore tek kafshet
Efekti Coolidge • Nje mashkull shfaq me shume sjellje seksuale kur ka nje varietet modelesh seksuale • Tek njerezit faktoret e jashtem e te brendshem ndikojne ne te njejten menyre • Faktoret (shikimi, prekja e partnerit, degjimi i zerit, era, te menduarit)(aktiviteti hormonal dhe neural i organizmit)
Hormonet seksuale • Androgjeni (prodhon testosterone. Androgjeni vendoset ne organe te quajtura testikuj) • Estrogjeni (prodhon estradol. Prodhimi i estrogjenit eshte tek rajoni pelvik) • Ne korteks prodhimi i hormoneve realizohet nga gjendrat adrenale • Progestinet (gjendet tek ovaret dhe prodhon progesteronin. Nxit shtatzanine dhe luan rol ne kontrollin e sjelljes seksuale
Sistemi nervor • I rendesishem ne fazen e ovulacionit • Tek meshkujt testosteroni ndikon ne ushtrimin e sjelljes seksuale. • Hipotalamusi eshte zona pergjegjese per sjelljen seksuale. Luan rolin e nje rregullatori per mbajtjen e hormoneve seksuale ne nje gjendje konstante ne organizem. Tek femrat kontrolli ushtrohet nepermjet ciklit menstrual
Hipotalamusi • Zona preoptike mediale eshte pergjegjese per kontrollin e sjelljes seksuale tek meshkujt • Zona e hipotalamusit ventromedial eshte pergjegjese tek femrat • Tek meshkujt ka nje berthame specifike (berthama dimorfike seksuale) ne zonen preoptike qe eshte 6 here me e madhe se te femrat
Rruga neurale e sjelljes seksuale • Hipotalamus- gjendrat pituitare- gonadet (testet dhe ovaret)-prodhohet hormoni seksual-nxitet serish hipotalamusi
Fazat e ciklit seksual • Faza 1: eksitimi (rritje e tensionit muskulor, rritje e aktivitetit te rrymes se gjakut, ereksion i plote i organeve seksuale. Tek meshkujt eksitimi mundte ndodhe edhe ne nivelin e pavetedijes) • Faza 2. ngritja (nxitja seksuale rritet derisa shfaqet orgazma. Kemi nje gatishmeri te plote te pozicionit te organeve te brendshme seksuale)
Fazat e ciklit seksual • Faza 3. orgazma (tek femra shoqerohet me kontraktime ritmike te muskujve te pelvisit, tek meshkujt kemi ejakulim te organeve gjenitale) • Faza 4. rizgjidhja (tek meshkujt shoqerohet me nje periudhe refraktare kohore deri ne shfaqjen e ejakulimit tjeter. Tek femrat mund te shfaqen disa orgazma radhazi)
Zhvillimi i sjelljes seksuale • Kromozomi i seksit: tek meshkujt ka konfiguracionin xy. Tek femrat eshte xx. Gjate bashkimeve kromozomike nese shfaqet kromozomi y kemi sekretim te hormonit mashkullor androgjen. Ne te kundert kur shfaqet x kemi zhvillim te ovareve femerore • Dy faza kritike ne sjelljen seksuale: • Faza e zhvillimit fetal te seksit • Mosha e pubertetit
Periudha fetale • Seksi i embrionit percaktohet nga cifti kromozomik xx ose xy • Periudha kohore e zhvillimit te organeve riprodhuese eshte 6-7 jave • Periudha kohore per shfaqjen e sistemit riprodhues te organeve te jashtme eshte 12 jave
Puberteti • Fillon rreth moshes 12-13 vjec • Kemi ndryshime fizike tek femrat dhe meshkujt ne saje te prodhimit te testosteronit (perfaqesohet nga spermatozoidi) dhe estrogjenit (perfaqesohet nga vezoret)
Shoqeria • Pervec karakteristikave gjenetike kemi dhe ato shoqerore qe jane te pervetesuara gjate zhvillimit • Shoqeria e sotme ndikon ne rolin seksual ne jeten e perditshme • Orientimi seksual varet nga genet por dhe nga ambienti, kultura, mjedisi etj.
Kapitulli 14. Baza neurale e emocionit • Sjellje e brendshme • Sjellja eshte refleksion i emocioneve • Emocioni nxitet nga stimuli ambiental qe mund te keteorigjine te jashtme (natyra e emocionit kontrollon pergjigjet e sjelljes qe manifeston trupi. Stimuli prodhon impulse qe shkojne ne tru transformohen ne ndjenja qe identifikohen me emocioninreagime trupore te sjelljes se njeriutveprim) • ose te brendshme (tejcim i impulseve ne trureagime truporenxitet puna e organeve te brendshme te individit si, rrahjet e zemres, presioni i gjakut etj.,impulset kthehen ne truprodhim i emocionit
Teoria James-Lange e emocionit • Sjellja paraprin emocionin Stadi 1. stimuli nxit impulset drejt korteksit ndijorprodhohen ndijimet Stadi 2. korteksi ndijor con impulset drejt SNA Stadi 3. pas nxitjes se organizmit impulset rikthehen ne korteks Stadi 4. perjetohet emocioni
Teoria e Canon-Bard • Pergjigja e organizmit nuk eshte baza e emocioneve • Reaksionet fiziologjike ne organizem varen nga reaksionet endokrine dhe jo nga sinjalet neuroelektrike • Elementi kohe- element per te reaguar • Talamusi pergjegjes i emocionit • Korteksi nxit clirimin e emocioneve me ane te nxitjes se talamusit
Teoria Canon-Bard • Stadi 1. stimujt prodhojne impulse neuraleprodhohen ndijimet perkatese • Stadi 2. impulset bllokojne veprimin frenues te korteksit dhe clirojne veprimin ne talamus • Stadi 3. impulset nga talamusi shkojne drejt korteksit qe prodhon emocionin dhe njekohesisht drejt SNA qe prodhon pergjigjen visherale
Teoria Schacter-Singer • Emocioni krijohet nga reagimi fiziologjik dhe interpretimi konjitiv • Pergjigjet viserale jane sinjal per te nxitur sjelljen emocionale • Stimujt nxisin leshimin e impulsit ne tru si pasoje e pergjigjes se organizmit • Vleresimi konjitiv: te njejtat pergjigje te organizmit mund te prodhojne emocione te ndryshme qe varen nga situata
Diferencat mes teorive • Teoria James-Lange thekson se reagimet e organizmit prodhojne emocione • Teoria Canon-Bard vendosin ne plan te dyte reagimet e organizmit
Ndertimi anatomik • Hipotalamusi eshte pergjegjes per zemerimin • Trupi mamilar rrethon pjesen pergjegjese per emocionet e tjera sic eshte sistemi limbik dhe me specifikisht ne talamus, hipokampus dhe tek amigdala • Sindroma Kluver-Bucy: pergjigjia emocionale eshte e ndryshueshme nese ngacmohet zona pergjegjese per emocionin
Elemente te cirkuitit neural te emocionit • Hess: hipotalamusi lidhet me agresivitetin • Amigdala: pergjegjese per sjelljen e qete dhe violente. Ka nje sistem frenues dhe nje eksitues. Kontrollon friken • Amigdala merr stimujt e frikes nga bota e jashtme permes korteksit dhe talamusit, ndersa stimujt e frikes nga hipokampusi lidhen me kujtesen
Emocioni • Zona e kenaqesise ndodhet ne lobin ballor me specifikisht ne berthamen accumbens • Keto zona mund te stimulohen edhe nga drogat ne menyre artificiale
Emocioni • Emocioni kryesisht shprehet me ane te fytyres • Shprehet me sjelljen verbale dhe joverbale • Edhe kulturat e ndryshme njerezore ngjasojne ne shprehjen e emocioneve. Eshte vertetuar edhe qe keto emocione mund te kene prejardhje gjenetike. Vertetimi eshte bere duke analizuar femijet e verber dhe ata jo te verber