240 likes | 442 Views
Veranderende vrijwillige inzet en hoe ermee om te gaan Inzichten uit onderzoek naar vrijwilligerswerk en participatie aan het verenigingsleven. Dr. Caroline Gijselinckx HIVA-K.U.Leuven Trefdag OCMW Antwerpen, 31 maart 2011. Structuur van de uiteenzetting.
E N D
Veranderende vrijwillige inzet en hoe ermee om te gaan Inzichten uit onderzoek naar vrijwilligerswerk en participatie aan het verenigingsleven Dr. Caroline Gijselinckx HIVA-K.U.Leuven Trefdag OCMW Antwerpen, 31 maart 2011
Structuur van de uiteenzetting • Participatie aan verenigingen en vrijwilligerswerk • Sociologische perspectieven • Data m.b.t. verenigingsparticipatie en vrijwilligerswerk in België • Veranderende vrijwillige inzet • Maatschappelijke veranderingen • Motivaties van vrijwilligers • Hoe verenigingen ermee omgaan • Secularisering • Rol van (lokale) overheden Trefdag OCMW Antwerpen, 31 maart 2011
Participatie aan verenigingen en vrijwilligerswerk: Sociologische perspectieven Trefdag OCMW Antwerpen, 31 maart 2011
Participatie aan verenigingen en vrijwilligerswerk: sociologische perspectieven • Verenigingen: • Sociale cohesie in samenleving bevorderen • Bridging & bonding • Sociale innovator • Prospectie- en correctiefunctie • Intermediair tussen individu en overheid • Participatie aan (lokaal sociaal) beleid • Socialisatie van individuen in maatschappelijke oriëntatie Trefdag OCMW Antwerpen, 31 maart 2011
Participatie aan verenigingen en vrijwilligerswerk: sociologische perspectieven • Lichterman (2009) • Putnam: sociaal kapitaal = samen dingen doen = netwerken • kwantitatieve analyse • Lichterman: Groepsstijlen – culturele patronen = hoe dingen samen worden gedaan = weerkerende interactiepatronen = gemeenschappelijk begrip, gewoontes, (informele, ongeschreven of zelfs onuitgesproken) regels en sancties • kwalitatieve analyse Trefdag OCMW Antwerpen, 31 maart 2011
Participatie aan verenigingen en vrijwilligerswerk: sociologische perspectieven • Lichterman (2009, 2006) • Groepsstijlen: • Kunnen van lange of korte duur zijn • Betreffen • Groepsband creëren en behouden • Definitie van verwachtingen tegenover leden • Groepen afgrenzen • Definitie van groep ten opzichte van andere groepen • Spreeknormen • Definitie van geschikte, relevante zaken (bespreekbaarheid) Trefdag OCMW Antwerpen, 31 maart 2011
Participatie aan verenigingen en vrijwilligerswerk: sociologische perspectieven • Vrijwilligerswerk als actieve inzet in verenigingen • actieve bijdrage • Institutionalisering van maatschappelijke visie op vrijwilligerswerk • in de Wet betreffende de rechten van de vrijwilliger, 3 juli 2005 • Een activiteit • Onbezoldigd (maar onkosten mogen vergoed worden) • Onverplicht (maar een aanmoediging mag) • Ten behoeve van andere personen, een groep, organisatie of de samenleving • Ingericht door een organisatie buiten familie- of privé-verband • Buiten kader van een arbeidsovereenkomst, dienstencontract of statutaire aanstelling definitie Trefdag OCMW Antwerpen, 31 maart 2011
Participatie aan verenigingsleven en vrijwilligerswerk in België: data Trefdag OCMW Antwerpen, 31 maart 2011
Data m.b.t. participatie aan verenigingen. • SCV-survey (1995-2009) • Anno 2009: ½ Vlamingen is actief lid van 1 of meer verenigingen (1/5 is lid van minstens 2 verenigingen) • Stabiel ten opzichte vorige jaren • Vergrijzing (cf. vergrijzing bevolking en mensen blijven langer actief lid) • Kerkpraktijk nog steeds positief effect op socio-culturele verenigingen en politieke verenigingen (negatief effect voor sportverenigingen) • Meer mannen dan vrouwen • Minder bij lager opgeleiden • Vergelijking Vlaanderen en andere landen/regio’s (VRIND, 2010) • Vlaamse participatie aan verenigingen hoger dan Europees gemiddelde (aansluitend bij kopgroep: Scandinavische landen, Nederland, Duitsland, Oostenrijk) • Vlamingen participeren meer aan verenigingen dan Walen Trefdag OCMW Antwerpen, 31 maart 2011
Data m.b.t. participatie aan verenigingen. • Opvallende trends in verenigingsleven (VRIND, 2010) • Stabiel aantal afdelingen van sociaal-culturele verenigingen • Toename van afdelingen van landelijk erkende migrantenverenigingen • Toenemende participatie aan sportverenigingen • Stad-platteland (Hooghe & Botterman, 2010) • Stabiliteit van verenigingsparticipatie in steden zowel als op platteland • Maar in steden: • ouderenverenigingen, vrouwenverenigingen en gezinsverenigingen zijn minder sterk vertegenwoordigd • meer gediversifieerd aanbod van verenigingen • Hier kan aan toegevoegd worden (CG): lage participatie van in steden sterk aanwezige kansengroepen aan traditioneel verenigingsleven Trefdag OCMW Antwerpen, 31 maart 2011
Data m.b.t. vrijwilligerswerk in België. • SCV-survey (1995-2009) • Vrijwilligerswerk • langjarig gemiddelde :17,3% van de Vlamingen is vrijwilliger • Stabiel over de jaren • hoofdzakelijk op het terrein van • hulpverlening aan bejaarden, personen met een handicap, en zieken (23,1%), • binnen de recreatieve domeinen van sport (23,5%), culturele verenigingen (20,0%) en jeugdbewegingen (20,2%) • types van taken: • voornamelijk de organisatie van activiteiten (32,6%) • hulpverlening, verzorging en ondersteuning (25,0%) • 1/10 Vlamingen is bestuursvrijwilliger Trefdag OCMW Antwerpen, 31 maart 2011
Data m.b.t. vrijwilligerswerk in België • Profiel van de vrijwilligers • Geslacht • Meer mannen dan vrouwen • Vrouwen meer informele zorg dan mannen • Vrouwen ook meer in georganiseerde zorgverlening • Mannen meer in bestuursfuncties • Leeftijd • Vergrijzing • Arbeidsmarktpositie • Meer onder de voltijds en deeltijds werkenden dan onder inactieven • Sociaal-economische status • Meer onder hoger opgeleiden • Meer onder hogere inkomenscategorieën • Kerkpraktijk • positief verband met vrijwilligerswerk Trefdag OCMW Antwerpen, 31 maart 2011
Veranderende vrijwillige inzet • Maatschappelijke veranderingen • Specifiek i.v.m. secularisering • Veranderende motivaties voor participatie en vrijwillige inzet • Hoe verenigingen ermee omgaan • Rol voor (lokale) overheden Trefdag OCMW Antwerpen, 31 maart 2011
Veranderende vrijwillige inzet • Maatschappelijke veranderingen • Vergrijzing • Veroudering bevolking & mensen blijven langer actief • Verkleuring • Lagere deelname etnisch-culturele minderheden aan traditioneel verenigingsleven • Wel stijgend aantal afdelingen van erkende migrantenverenigingen • Vooral traditie van informele zorg, negatieve houding t.o.v. vrijwilligerswerk in georganiseerd verband • Modernisering • ‘Grote verhalen’ zijn niet meer alles bepalend • Wel persoonlijke interesse en agenda • individuele en sociale voordelen/nut • postmaterialistische waarden (vrijheid van meningsuiting, milieu, emancipatie…) Trefdag OCMW Antwerpen, 31 maart 2011
Veranderende vrijwillige inzet • Specifiek m.b.t. secularisering • Blijvend sterk effect van kerkpraktijk op participatie en vrijwillige inzet in verenigingen (uitgezonderd sport) • Vanuit sociale netwerken-perspectief: • Spill-over effect: participatie in 1 netwerk verhoogt kans op participatie in andere • Vanuit perspectief van groepsstijlen: • Gelijkaardige stijlen: verwachtingen, normen, taal • Maar: • Ook belang van opvoeding, socialisatie, waardering voor vrijwillige inzet (thuis, op school, in andere verenigingen,…) • En: verenigingen zijn geen statische entiteiten, ze veranderen • Cf. supra: ook zogenaamd traditioneel verenigingsleven • Nieuwe en lossere, project-gebonden verbanden Trefdag OCMW Antwerpen, 31 maart 2011
Veranderende vrijwillige inzet • Veranderende motivaties en verwachtingen van vrijwilligers • Vraag naar afgebakend engagement • Kritischer houding t.o.v. functie en organisatie • Eigen agenda (tijd, maar ook: persoonlijke behoeften) • In de directe leefomgeving • Op zoek naar: win-win & verbondenheid • Kosten-baten afwegen • Iets kunnen realiseren, impact kunnen hebben • Grote diversiteit aan vrijwilligerstypes Trefdag OCMW Antwerpen, 31 maart 2011
Veranderende vrijwillige inzet • En hoe organisaties hiermee omgaan… • Organisatie als vereniging ‘van’ en ‘met’ (in plaats van ‘voor’) • Fit tussen mens en organisatie-project • Eigenaarschap • Daadkracht (iets daadwerkelijk kunnen realiseren, een verschil maken) • Werken aan de inhoud van het verhaal • Vanuit identiteit aan authentiek maatschappelijk project • Inspelend op verwachtingen en waarden van leden/vrijwilligers • Zoeken naar “unieke positie” • Meer projectmatig werken, vanuit ervaringen van leden/vrijwilligers Trefdag OCMW Antwerpen, 31 maart 2011
Veranderende vrijwillige inzet • En hoe organisaties hiermee omgaan… • Belang van persoonlijke netwerken en organisationele netwerken • Vrijwilligers anders aanspreken • Vanuit fundamentele vraag waarom mensen zich zouden verenigen – welk nut, welke zin, welke hefboom voor welk doel? • Vanuit vraag wat mensen de vereniging te bieden en waarom ze dus worden aangesproken? • Vrijwilligerswerk op maat • Vrijwilligers binden • Ervaren waardering • Kwaliteit van de taak: zinvol, autonoom, verantwoordelijkheid&eigenaarschap, transparantie en feedback • Verbondenheid met de groep: persoonlijke impact, prestige van het project en sociaal netwerk • Drempels wegwerken Trefdag OCMW Antwerpen, 31 maart 2011
Veranderende vrijwillige inzet • Rol van de (lokale) overheid? ENKELE PARADOXEN: • Stijlverschillen: lokaal bestuur - vereniging • Regie versus actorschap • Particulier initiatief doodknuffelen versus niets doen • Werken met de kracht van verenigingen – mensen die zich niet verenigen / verenigingen met minder slagkracht • Grijze zone tussen betaald en onbetaald werk • In het bijzonder een probleem voor kansengroepen (etnisch-culturele minderheden, mensen in armoede, langdurig werklozen) • Wie wordt door verenigingen ‘vertegenwoordigd’? • Politieke logica en kleur van verenigingen BEDENKING: • Geen eenheidsworst: • Verschillende benadering afhankelijk van type organisatie, haar doelstelling(en) en haar activiteiten Trefdag OCMW Antwerpen, 31 maart 2011
Veranderende vrijwillige inzet • Rol van de (lokale) overheid? ENKELE AANZETTEN: • Interactief bestuur & co-productie • Inbreng van onderuit Nieuw governance-paradigma • Voortdurende dialoog • Lokaal bestuur als facilitator en regisseur • Behoeftenanalyse & analyse van aanbod verenigingen • Vindplaatsgericht werken • Zoeken naar complementariteit en samenwerking met verenigingen i.p.v. ‘in de plaats treden van’ • Tonen van waardering voor vrijwilligerswerk en verenigingen • Progageren en stimuleren van vrijwilligerswerk en verenigingen • Netwerking • Organisatie/ondersteuning van kennisoverdracht • Ondersteuning: ruimten & materiaal, financieel • Randvoorwaarden voor vrijwilligerswerk scheppen Trefdag OCMW Antwerpen, 31 maart 2011
Bronnen HIVA-publicaties: • Loose, M. & C. Gijselinckx (2009), Veranderende vrijwillige inzet en hoe sociale bewegingen hiermee omgaan. Leuven: HIVA – K.U.Leuven. • Loose, M. & Gijselinckx, C. (2009), ‘Veranderende vrijwillige inzet en hoe sociale organisaties hiermee omgaan.’ De Gids op Maatschappelijk Gebied, 95(5): 4-10. • Loose, M. & Gijselinckx, C. (2008) , 'Voorzichtig maar Vertrouwensvol. De Barometer van het Verenigingsleven.' Pp. 18-23 in: VERSO, Social Profit Jaarboek 2008. Antwerpen: Standaard Uitgeverij. • Loose, M.; Gijselinckx, C.; Dujardin, A. & Marée, M. (2008), 'Vrijwilligerswerk in België: gemeten en gewogen.' Over.Werk, 18(1): 123-127. • Loose, M.; Gijselinckx, C.; Dujardin, A. & Marée, M. (2007), De Meting van het vrijwilligerswerk in België. Kritische Analyse van de Statistische Bronnen met betrekking tot Vrijwilligerswerk in België. Brussel: Koning Boudewijnstichting. • Marée, M.; Gijselinckx, C.; Loose, M.; Rijpens, J., m.m.v. Franchois, E. (2008), Verenigingen in België: een Kwantitatieve en Kwalitatieve Analyse. Editie 2008. Brussel: Koning Boudewijnstichting. Trefdag OCMW Antwerpen, 31 maart 2011
Bronnen Externe bronnen: • Botterman, S. & M. Hooghe (2010), The rural-urban divide in voluntary participation. A multi-level study of the impact of community indicators on membership of voluntary associations in Belgium. Working Paper. • Botterman, S., M. Hooghe & R. Bekkers (2009), Levensbeschouwing en maatschappelijke participatie: is levensbeschouwing nog steeds een motiverende factor? Pp. 7-29 in: Vlaanderen gepeild 2009. Brussel: Studiedienst van de Vlaamse Regering • Lichterman, P. (2009), Social capacity and the styles of group life: some inconvenient well-springs of democracy. American Behavioural Scientist, 52: 846-866. • Studiedienst Vlaamse Regering, VRIND 2010. Brussel. Trefdag OCMW Antwerpen, 31 maart 2011
Contact Dr. Caroline Gijselinckx Onderzoeksleider Middenveld & Sociaal en Coöperatief Ondernemen HIVA – K.U.Leuven Parkstraat 47 3000 Leuven Tel 016 32 33 28 (rechtstreeks) Tel 016 32 31 28 (secretariaat) Mailto: caroline.gijselinckx@hiva.kuleuven.be Website: www.hiva.be Trefdag OCMW Antwerpen, 31 maart 2011