540 likes | 2.38k Views
Choroba zwyrodnieniowa stawów. Jak sobie z nią radzić ?. Dr n. med. Justyna Śliwińska. CZYM JEST CHOROBA ZWYRODNIENIOWA STAWÓW ?.
E N D
Choroba zwyrodnieniowa stawów Jak sobie z nią radzić ? Dr n. med. Justyna Śliwińska
CZYM JEST CHOROBA ZWYRODNIENIOWA STAWÓW ? Choroba zwyrodnieniowa stawów– choroba, która jest wynikiem zdarzeń zarówno biologicznych, jak i mechanicznych, które zaburzają powiązane ze sobą procesy degradacji i syntezy chrząstki stawowej, zarówno w chondrocytach, jak i macierzy pozakomórkowej, jaki warstwie podchrzęstnej kości. Choroba klinicznie objawia się bólem stawów i ograniczeniem ich funkcji ruchowej, radiologicznie natomiast można stwierdzić całą gamę objawów 1995 - Keuttner i Goldberg
LATA 2000 – 2010 DEKADĄ KOŚCI I STAWÓW WHO • 20 % ludności Europy i USA • Co 5 Polak cierpi na OA • Powyżej 65 roku życia cierpi na OA 60 % ludzi • Jest najczęstszą przyczyną orzekania o inwalidztwie
Podział choroby zwyrodnieniowej • Pierwotna( idiopatyczna ) • Wtórna ( miejscowe uszkodzenia struktury , nieprawidłowa budowa stawów , choroby ogólno ustrojowe)
Klasyfikacja idiopatycznej choroby zwyrodnieniowej stawów według American College of Rheumatology(ACR) (oparta na lokalizacji zmian) • Miejscowa ( ręce , stopy , staw biodrowy , staw kolanowy, kręgosłup i inne np. staw obojczykowo - barkowy , piszczelowo - skokowy , krzyżowo – biodrowy )
Klasyfikacja idiopatycznej choroby zwyrodnieniowej stawów według American College of Rheumatology(ACR) (oparta na lokalizacji zmian) • Uogólniona - (dotyczy jednoczasowo co najmniej 3 stawów z powyższych lokalizacji )
Klasyfikacja wtórnej choroby zwyrodnieniowej stawów według ACR (czynniki etiologiczne) • Urazy - ( ostre , przewlekłe np. praca zawodowa , sport ) • Wrodzone i rozwojowe choroby miejscowe ( np. choroby Perthesa wrodzone zwichnięcie stawu biodrowego , koślawość lub szpotawość kolan )
Klasyfikacja wtórnej choroby zwyrodnieniowej stawów według ACR (czynniki etiologiczne) • Choroby metaboliczne i endokrynologiczne - ( cukrzyca , nadczynność przytarczyc , niedoczynność tarczycy , otyłość , akromegalia , dna moczanowa )
Klasyfikacja wtórnej choroby zwyrodnieniowej stawów według ACR (czynniki etiologiczne) • Inne choroby kości i stawów miejscowe – (złamania kości , martwica aseptyczna , zakażenia ) rozsiane - ( reumatoidalne zapalenia stawów i inne zapalenia )
CZYNNIKI RYZYKA CHZS • Wiek • Nadwaga • Rasa • Czynniki genetyczne • Przeciążenia • Płeć żeńska • Niedobór estrogenów • Osłabienie siły okołostawowych mięśni szkieletowych • Wzmożona gęstość kości • Niedobory odżywiania • Wszystkie przyczyny wtórnej CHZS
OBJAWY KLINICZNE CHZS • ból - głównie podczas ruchu, który maleje lub ustępuje podczas spoczynku • sztywność stawów - szczególnie po okresie dłuższego bezruchu. • obrzęk - wokół stawów palców występują guzki nasilające obrzęk i stan zapalny • ograniczenie ruchomości stawów - wskutek ubytku mazi stawowej (rodzaju ”smaru” minimalizującego tarcie w stawach) dochodzi do kłopotów z wykonywaniem prostych ruchów. • bolesne napięcie mięśni
CECHY RADIOLOGICZNE • Destrukcja chrząstki stawowej i podchrzęstnej warstwy kostnej • Proces naprawczy – zwiększenie masy kostnej wyrażone kondensacją struktury w warstwie podchrzęstnej i wyrośla kostne na granicy chrzęstno – kostnej
Rozpoznanie CHZS • Badanie podmiotowe i przedmiotowe • Zdjęcie radiologiczne w dwóch płaszczyznach • CT, MRI, artroskopia, scyntygrafia izotopowa • Badanie płynu stawowego
Skala Kellgrena i Lawrence’a zaawansowania zmian RTG w CHZS Okres O - bez zmian uchwytnych radiologicznie Okres 1 – drobne osteofity Okres 2 – niewątpliwe, umiarkowane osteofity Okres 3 – duże osteofity, zwężenie szpary stawowej Okres 4 – bardzo duże osteofity, szpara bardzo zwężona lub niewidoczna
Choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego DEFINICJA Chorobę zwyrodnieniową stawu biodrowego charakteryzują skargi na ból pochodzący ze stawu podczas ruchu i zmiany stwierdzone badaniem radiologicznym- co najmniej istnienie osteofitów panewki stawu i/lub główki kości udowej.
Kliniczne podtypy koksartrozy • z panewką zbyt płytką (dysplastyczna) • z panewką zbyt głęboką (protruzyjna) • z prawidłową panewką
Choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego DEFINICJA Za gonartrozę należy uważać ból i dysfunkcję kolana, w którym radiologicznie potwierdzono proces zwyrodnieniowy. Za potwierdzenie uważa się co najmniej obecność osteofitów na krawędzi stawowej kości piszczelowej i/lub udowej. Do rozpoznania konieczne jest wyklucznie innych przyczyn objawów klinicznych.
Kliniczne podtypy gonartorozy • przyśrodkowa ( szpotawość kolan) • boczna (koślawość kolan) • rzepkowo-udowa
CHOROBA ZWYRODNIENIOWA KRĘGOSŁUPA DEFINICJA Pojęcie spondyloartrozy (spondyloza,spondylosis deformans , spondyloarthritis)nie zostało nigdzie jednoznaczenie zdefiniowane. Neurochirurdzy pod pojeciem spondylozy rozumieją wielopoziomową dyskopatię , lekarz ogólnie praktykujący obecność osteofitów na krawędziach trzonów kręgowych.
Lokalizacja zmian zwyrodnieniowych w kręgosłupie • krążki międzykręgowe • trzony kręgowe (spondyloza) • stawy międzykręgowe (spondyloartroza)
Postacie kliniczne choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa • CHZS właściwych kręgosłupa (międzywyrostkowych) • CHZS unkowertebralnych (stawów Luschki) • CHZ segmentu kręgowego wtórna do przewlekłej przepukliny jądra miażdzystego • CHZ kręgosłupowo-żeborwa • Hiperostoza usztywniająca kręgosłupa • Osteofitoza trzonów kręgowych
Choroba zwyrodnieniowa stawów rąk • guzki Heberdena • guzki Boucharda • rhizarthrosis pollicis
Choroba zwyrodnieniowa stawów stóp • hallux valgae (CHZS śródstopno-paliczkowego I z koślawością palucha) • hallux rigidus
Leczenie i zapobieganie CHZS Długotrwała CHZS wymaga systematycznego, indywidualnego i kompleksowego programu leczenia oraz usprawniania cierpiącej osoby.
Zapobieganie CHZS • Walka z otyłością (już w wieku rozwojowym) • Korekcja nieprawidłowości w obciążaniu powierzchni stawowych • Utrzymanie dobrego stanu mięśni szkieletowych • Zwalczanie wszystkich czynników prowadzących do wtórnej CHZS
Leczenie CHZS • Niefarmakologiczne • Farmakologiczne • Operacyjne • Eksperymentalne
Postępowanie niefarmakologiczne w CHZS (zalecenia ACR z 2000 r.) • Edukacja pacjenta • Programy samopomocy • Telefoniczny kontakt pracownika socjalnego • Redukcja masy ciala • Areobik • Fizjoterapia i balneoterapia • Ćwiczenia w podwieszaniu do granicy ruchu
cdn zaleceń ACR • Ćwiczenia wzmacniające siłę mięśni • Laska, kule • Zewnętrzna korekcja ustawienia rzepki • Odpowiednie obuwie • Korektory osi kończyny • Opaski elastyczne • Rehabilitacja zawodowa • Ochrona stawu • Urządzenia ułatwiające dzienną aktywność
Leczenie farmakologiczne CHZS • Paracetamol • Niesteroidowe leki przeciwzapalne • Opioidy
Leki o przypuszczalnym wpływie na patomechanizm CHZS • Siarczan glukozaminy (saszetki w dawce 1500 mg) • Siarczan chondroityny (kapsułki a 400 mg) • Diacereina (kapsłuki a 500 mg) • Piaskledyna (wyciąg fitosteroli i kwasów tłuszczowych z owoców awokado i soi kapsułki a 300 mg) • Wyciąg z imbiru
Leczenie miejscowe • Dostawowe podanie GKS • Dostawowe podanie kwasu hialuronowego • Maści, żele przeciwzaplane i przeciwbólowe
Leczenie operacyjne • Endoprotezy stawów biodrowych i kolanowych • Patellektomia • Osteotomie korekcyjne • Artrodeza • Artroskopia • Nawiercanie przez szyjkę głowy kości udowej • Artroplastyka abrazyjna • Przeszczep chrząstki
Leczenie eksperymentalne • Inhibitory cytokin • Inhibitory metaloproteinaz • Tlenek azotu • Terapia genowa
ZAPAMIĘTAJ! • Kontroluj masę ciała • Noś wygodne obuwie na elastycznej podeszwie • Unikaj przeciążeń stawów- biegów, chodzenia po schodach • Unikaj przeciążeń stawów w noszeniu ciężarów • Gimnastykuj się regularnie • W okresach zaostrzeń korzystaj z fizykoterapii wg zaleceń rehabilitanta • Przygotuj odpowiednio wysokość mebli • Używaj zaleconych przez lekarza opasek, lasek, kul • Poproś lekarza o skuteczne, ale równocześnie bezpieczne leki
A PRZEDE WSZYSTKIM ZACHOWAJ DOBRĄ FORMĘ PSYCHICZNĄ, NIE ZAŁAMUJ SIĘ ! BĄDŹ AKTYWNY PRZEZ CAŁE SWOJE ŻYCIE!