370 likes | 976 Views
ADÖLESAN SPORCULARDA BESLENME. STJ.DYT.SEDA ÖZGÜR. gencdiyetisyenler .com. DSÖ YE GÖRE ADÖLESAN : 10-19 YAŞ GRUBU. Spor, büyüme çağındaki çocuklar için hem bedensel sağlık ve fiziksel gelişme yönünden, hem de iyi bir kişilik oluşması ve ruh sağlığı bakımından gereklidir .
E N D
ADÖLESAN SPORCULARDA BESLENME STJ.DYT.SEDA ÖZGÜR gencdiyetisyenler.com
DSÖ YE GÖRE ADÖLESAN : 10-19 YAŞ GRUBU Spor, büyüme çağındaki çocuklar için hem bedensel sağlık ve fiziksel gelişme yönünden, hem de iyi bir kişilik oluşması ve ruh sağlığı bakımından gereklidir. Erken yaşta spora başlamak çocukta; DM,HT VE KVH RİSKİNİ ÖNLER
Spor yapan kişiler neden daha çok enerji harcarlar? • Vücudumuz egzersiz sırasında, dinlenme durumuna göre daha fazla enerji harcamaktadır. Çünkü, egzersiz sırasında; • Kaslar daha güçlü kasılır, • Kalp atımı hızlanır, • Kalp vücuda kanı daha hızlı pompalar, • Akciğerler daha hızlı çalışır.
FARKLI EGZERSİZ TÜRLERİNİN ENERJİ HARCAMASI ÜZERİNE ETKİLERİ • Egzersiz Türü HarcananEnerji(kkal/saat) • Aerobik (yüksek şiddette) 520 • Aerobik (düşük şiddette) 400 • Badminton 370 • Boks 865 • Bisiklet (16 km/saat) 385 • Bisiklet (9 km/saat) 250 • Judo 760 • Koşu (16 km/saat) 1000 • Koşu (10 km/saat) 750 • Squash 615 • Yüzme (hızlı) 630 • Tenis (tekli) 415 • Ağırlık antrenmanı 270-450
ENERJİ: Antrenmanın enerji ihtiyaçlarını karşılamak için çocukluk ve adölesanlıkboyunca yeterli enerji alımı, normal büyümeyi desteklemede yaşamsal önem taşır. Uzun süreli enerjisi kısıtlı diyetler uygulamak genç sporculara tavsiye edilmez. Büyüme boyunca kronik olarak enerji dengesi negatif olan diyetler uygulamak; kısa boy, gecikmiş puberte, zayıf kemik sağlığı, sakatlanmalar ve yeme bozuklukları ile sonuçlanabilir
Enerji gereksinimi • TFF YE GÖRE: İyi planlanmış dengeli bir beslenmede enerjimizin besin öğelerine dağılımoranları karbonhidrat %50-70 protein, %10-20 yağ %20-30 • Normal sporcu beslenmesinde %40 Karbonhidrat % 40 Protein %40 Yağ
KARBONHİDRAT TEMEL ENERJİ KAYNAĞIDIR Yiyeceklerle alınan karbonhidratlar, karaciğer ve kaslarda glikojen olarak depolanır. Kaslarda 300-400 gram, karaciğerde 75-100 gram kadar glikojen deposu bulunmaktadır. Sporcular, yüksek karbonhidratlı beslenme ile glikojen depolarını yaklaşık 1.5-2 kat kadar arttırabilirler.
Sporcuların yetersiz karbonhidrat alımı kronik yorgunluk ve duvara çarpma denilen duruma neden olabilir. Sporcuların, azalan veya boşalan karbonhidrat depoları ile antrenmana devam etmeye çalışmaları, sakatlanma ve yaralanma risklerini arttırmaktadır.
SPORCULARIN KARBONHİDRAT GEREKSİNİMİ NEKADARDIR? • Spor yapmayan kişilere, enerjinin karbonhidrattan gelen oranının % 50-55 civarında olması önerilirken, sporcularda bu değerler % 60-65’e, çok yoğun antrenmanlarda ve dayanıklılık sporcularında ise %70’e kadar çıkmaktadır • Günlük 1 saat antreman için 5-10g/kg • Günlük 3-4 saat antreman için 8-10 g/kg
YAĞLAR Yağlar, özellikle uzun süreli egzersizlerde enerji kaynağı olarak kullanılmaktadır. vücuttaki her 0.5 kg’ lık yağ deposu ortalama 3500 kkal. enerji sağlamaktadır. SPORCULARDA YAĞ GEREKSİNİMİ NE KADARDIR? • Sporcularda enerjinin yağdan gelen oranı % 20-25 civarında • tutulmalıdır. • Yağ tüketiminin artırılması ile, karbonhidrat tüketiminin azalmasına bağlı olarak performans olumsuz etkilenir. • Ancak yapılan çalışmalarda, yağ alımının % 15’in altında olmasının, performansı ve kan lipidleriniolumsuz etkilediği de belirtilmektedir.
Fazla protein alınırsa ne olur? Yapılan çalışmalarda, fazla protein veya amino asit kullanımının, proteinlerin atım ürünü olan ürenin vücuttan uzaklaştırılması için idrar çıkışını arttırdığı, böylece vücuttan daha fazla sıvı kaybedildiği ve dehidrasyona neden olduğu gösterilmiştir. Ayrıca fazla protein alımı karaciğer ve böbreklerin daha fazla yorulmasına ve vücuttan kalsiyum atımına da neden olmaktadır.
SPORCULARDA VİTAMİNLERİN ÖNEMİ NEDİR? B vitaminlerinin, egzersiz ile iki temel nedenden dolayı ilişkisi bulunmaktadır. Tiamin, riboflavin, B6 vitamini, niasin, pantotenik asit ve biotinegzersiz sırasında enerji oluşumuna yardım etmekte, folikasit ve B12 vitaminleri ise kırmızı kan hücre oluşumu, protein sentezi, doku yapımı ve onarımı için gerekmektedir.
SPORCULAR İÇİN DEMİR NEDEN ÖNEMLİDİR? Demir içeren hemoglobin akciğerlerden, vücudun diğer bölgelerine ve kaslara oksijen taşır. Kasların enerji üretmesi için oksijene gereksinim vardır ve kandaki demir düzeyi düşükse, sporcu çabuk yorulmaktadır.
SIVI • Vücut ağırlığının % 55-70i SU • Dehidrasyon(vücuttaki sıvı miktarının azalması) performansı olumsuz yönde etkiler. • Yaşamı tehdit eden sıcak bitkinliği ve sıcak çarpması risklerini de arttırmaktadır
SPORCULAR NE KADAR SIVI TÜKETMELİDİR? • Sporcular egzersize vücutlarında yeterli miktardaki sıvı ile başlamalıdır. • Egzersizden 2-3 saat önce 400-600 ml sıvı tüketimi önerilirken, bu uygulama egzersiz öncesi optimal sıvı dengesini sağladığı gibi fazla sıvının idrarla atımı için de sporcuya gerekli süreyi tanımaktadır • Egzersiz başlangıcında ve sonrasında 15-20 dakika aralarla 150-350 ml sıvı tüketilerek, vücuttaki sıvı dengesi korunmaktadır.
SPORCU İÇECEKLERİ KULLANILMALI MIDIR? RENK??? • Sporcu içecekleri sporcuya egzersiz sırasında az miktarda karbonhidrat ve terle kaybettiği mineralleri de sağladığı için önerilmektedir. • 1 saat veya daha fazla süren müsabakalarda ve antrenmanlarda sporcu içeceklerinin kullanılması uygundur. • Egzersiz sırasında kullanılan sporcu içeceklerinin % 4-8 oranda karbonhidrat içermesi önerilmektedir.
GENELBESLENME PLANINDA: • KH PRT VE YAĞ DENGESİ SAĞLANMIŞ • FİZİKSEL AKTİVİTE DÜZEYİNE UYGUN • KALİTELİ PROTEİN VE KOMPLEKS KH IN YER ALDIĞI • GLİSEMİK İNDEKSİ DÜŞÜK • 3 ANA 3 ARA ÖĞÜN BULUNAN DİYET PLANI OLUŞTURULMALIDIR.
MÜSABAKA ÖNCESİ BESLENME • Müsabaka/antrenman öncesi beslenmenin amacı, açlığı önleme, gerekli sıvıyı sağlama ve müsabaka/antrenman sırasında ihtiyaç duyulan ek enerjiyi sağlama
MÜSABAKA/ANTRENMAN ÖNCESİ YEMEK NE ZAMAN YENMELİDİR? • müsabaka öncesi 2-4 saat önce • 60 dakika önce miktarı fazla olmayan yiyecekler Egzersiz öncesi öğünün ölçüsü ve zamanı birbiriyle ilişkilidir • Mide boşalmasını sağlamak için müsabakaya yakın son 21 öğünün hacmi az olmalıdır. • egzersiz ve müsabakadan önce yeterli süre varsa, son öğünün miktarı ve yoğunluğu daha fazla olabilir. • müsabakadan 3-4 saat önce tüketilen öğünün 200-300 g karbonhidrat içermesi, performansı
MÜSABAKA SIRASINDA BESLENME Uzun süreli müsabakalarda, saatte 0.7 g/kg karbonhidrat (yaklaşık saatte 30-60 gram) tüketiminin dayanıklılık performansını artırdığı yapılan çalışmalarda gösterilmiştir. Sporcuların bu karbonhidrat tüketimine, aktivite başlangıcından kısa bir süre sonra başlamaları önerilmektedir. Egzersiz sırasında, hem sıvı hem de karbonhidrat sağlamaları nedeni ile sporcu içeceklerinin tüketilmesi önerilmektedir.
ÇANAKKALE ZAFERİMİZİN 99. YILI…ŞEHİTLERİMİZİ RAHMETLE ANIYORUZ
kaynakça • Hasbay A., Gülgün E. ,Sporcu Beslenmesi , Ankara, Ekim 2006 • Pehlivan A. , Çocuk Sporcularda Beslenme • Yıldırım Ş., Erkek Yıldız Basketbol Takımı Sporcularının Beslenme Durumları, Antropometrik Ölçümleri Ve Performanslarının Değerlendirilmesi, Yüksek Lisans Tezi Adana 2009 • Ersoy N Ve Ark., AdolesanYüzücülerin Antrenman Sırasında Sıvı Kayıplarının DeğerlendirilmesiBeslenme ve Diyet Dergisi 41(3):221-226,2013 • Türkiye Futbol Federasyonu Çocuk ve Genç Futbolcuda Beslenmetff FGM Futbol Eğitim Yayınları Sayı: 6 İstanbul,Temmuz2009 • Gülgün E., Egzersiz ve Spor Yapanlar İçin Beslenme,2012