650 likes | 857 Views
Heilsuvernd barna. Katrín Davíðsdóttir barnalæknir Þroska- og hegðunarstöð Nám í barnasjúkdómafræðum 5. mars 2012. Heilsuvernd barna. Sagan Hlutverk og markmið heilsuverndar barna Ung- og smábarnavernd Skólaheilsugæsla Sérstök verkefni Þroska- og hegðunarstöð.
E N D
Heilsuvernd barna Katrín Davíðsdóttir barnalæknir Þroska- og hegðunarstöð Nám í barnasjúkdómafræðum 5. mars 2012
Heilsuvernd barna • Sagan • Hlutverk og markmið heilsuverndar barna • Ung- og smábarnavernd • Skólaheilsugæsla • Sérstök verkefni • Þroska- og hegðunarstöð
Heilsuvernd barna á Íslandisögulegt yfirlit • 1909 Skólaeftirlit, síðar skólaheilsugæsla í Rvk • 1927 Upphaf ungbarnaverndar í Rvk • Hjúkrunarfélagið Líkn, Katrín Thoroddsen • 1950 Lög um ónæmisaðgerðir • 1953 Barnadeild Heilsuverndarstöðvar Reykjavíkur • 1973 Lög um heilsugæslustöðvar • 2000 Miðstöð heilsuverndar barna (MHB) • 2009 Þróunarstofa Heilsugæslu Höfuðborgarsvæðisins
Þróunarstofa HH hlutverk • Faglegur bakhjarl við heilsugæsluna um heilsuvernd barna • Þróun og samræming á þjónustu í ung- og smábarnavernd og í skólaheilsugæslu • Fagleg stefnumótun um heilsuvernd barna í samvinnu við Landlæknisembættið • Rannsóknir, kennsla, útgáfa fræðsluefnis, söfnun upplýsinga • Miðlæg þjónusta um ýmis sérverkefni • Sérhæfð ung- og smábarnavernd • Eftirfylgd lítilla fyrirbura
Heilsuvernd barnatilgangur og markmið • Fylgjast reglulega með heilsu og þroska barna, líkamlegum, andlegum og félagslegum. • Styðja við fjölskylduna og stuðla að því að börnum séu búin bestu möguleg uppvaxtarskilyrði á hverjum tíma. • Finna frávik hvað varðar heilsufar, vöxt, þroska, hegðun, líðan o.fl. og hlutast til um úrræði. • Góð samvinna foreldra, lækna, hjúkrunarfræðinga og annars fagfólks er mikilvæg.
Kostir ung- og smábarnaverndar • Getur skapað jákvæð tengsl fjölskyldna við heilbrigðiskerfið • Gefur tækifæri til fræðslu og leiðsagnar fyrir foreldra um ýmislegt sem snýr að heilsu, vexti, þroska, hegðun, líðan, forvörnum o.fl • Er sveigjanlegt kerfi eftirlits og ráðgjafar • Minnkar hættu á að vissar fjölskyldur í þörf fyrir þjónustu gleymist • Skapar ramma utan um bólusetningar
16-17 ára (9402) 0-5 ára (27939) 12-15 ára (17587) 80417 6-11 ára (25489) Börn á Íslandi eftir aldri1. janúar 2011 Heimild: Hagstofa Íslands
400 350 300 Ungbarnadauði 250 Nýburadauði Dauðsföll (‰) 200 150 100 50 0 Ártal (10-ára tímabil) Ungbarnadauði á Íslandi1771-2000 Sex prestaköll
Ung- og smábarnaverndhefðbundin verksvið • Vöxtur og næring • Þroski og hegðun • Ónæmisaðgerðir • Finna frávik (líkamleg, þroski, hegðun, félagsleg), koma vandamálum í farveg og fylgja þeim eftir. • Fræðsla og leiðbeiningar • Rannsóknir • Smálækningar
Aldur Hjúkr.fr. Læknir Bólusetn. Fræðsla <6 vikur Heimavitjanir Stuðningur 6 vikna 9 vikna (Heimavitjun) Vöxtur 3 mán DTaP,Hib,IPV,PnC Þroski DTaP,Hib,IPV,PnC 5 mán 6 mán Heyrn, Sjón 8 mán 10 mán Hegðun 12 mán DTaP,Hib,IPV,PnC Líðan MMR 18 mán 2 1/2 árs Aðbúnaður dTaP 4 ára Ung- og smábarnavernd MnC MnC
Skólaheilsugæsla • Fer fram í skólum • Skólahjúkrunarfræðingar og læknar • Skimanir • Hæð, þyngd (6, 9 og 12 og 14 ára) • Sjón (6, 9, 12 og 14 ára) • Heyrn (6 ára) • Bólusetningar • MMR 12 ára, • barnaveiki, kíkhósti, stífkrampi og mænusótt 14 ára • HPV 13 og 14 ára • Fræðsla og forvarnarstarf • 6H heilsunnar www.6h.is • Skráning - Ísskrá
Heilsuvernd barna • Handbók um ung- og smábarnavernd • Handbók um skólahjúkrun • Vefsíður • www.heilsugaeslan.is • www.6h.is • www.landlaeknir.is • www.slysavarnahusid.is • www.oecd.org/els/social/family/database
Vöxtur • Vaxtarlínurit • þyngd/lengd/höfuðummál • Þumalfingurregla um frávik í lengd og þyngd: • Fyrsta aldursárið • 1 SF á 3 mán • Eftir annað aldursárið • ½ SF á einu ári
Næring ungbarna • Brjóstamjólk fyrstu 6 mánuðina (eingöngu) • Þurrmjólk (ef ekki bm) fyrsta árið • Föst fæða, grautar, mauk frá (4-) 6 mán. aldri • Byrja hægt, ein tegund í einu • Auka fjölbreytni hægt og bítandi, gefa úr öllum fæðuflokkum • Stoðmjólk/mjólkurafurðir, frá 6 mán. aldri • Gæta þess að mjólk og mjólkurafurðir verði ekki meginuppistaðan
Næring ungbarna • Hafa í huga • Öll börn (og reyndar allir) þurfa D-vítamín • Ráðlagður dagskammtur 400 IE • Járnþörf og járnbúskap • Ofnæmi/óþol • Passa upp á að barnið fái öll nærigarefni ef takmörkuð eða fábreytt fæðuinntaka vegna ofnæmis/óþols
Þroski • Fylgjast með þroskaáföngum • samhverfar hreyfingar, heldur höfði, veltir sér, situr, skríður, togar sig upp í standandi stöðu, gengur án stuðnings. hleypur, hoppar, fer í stiga • opnar lófa, skoðar hendur, grípur í leikfang, flytur milli handa, tangargrip, krotar, borðar með skeið og gaffli
Þroski frh. • myndar augnsamband, brosir, sýnir áhuga • hjalar, bablar, skilur einstaka orð, fyrstu orðin, tengir saman orð, skilur einföld fyrirmæli • klappar saman lófum, vinkar, notar bendingar markvisst, bendir á líkamshluta, sækir hlut sem er beðið um • sjálfsbjörg • þrifaþjálfun
Grunur um frávik í hreyfiþroska • Ósamhverfar hreyfingar • Heldur ekki höfði 5 mánaða • Krepptir lófar eftir 3 mánaða • Aukinn tonus • Nýburaviðbrögðin hverfa ekki eftir 6 mánaða aldur • Varnarviðbrögðin ekki komin við 6-8 mánaða aldur • Önnur höndin ríkjandi fyrir 18 mánaða aldur • Viðvarandi táfótarstaða eftir að barnið er farið að ganga
Ef seinkaður málþroski • Mismunagreiningar • Málþroskaröskun, ef barnið þroskast eðlilega að öðru leyti • Heyrnarskerðing • Þroskahömlun • Einhverfa • Vanörvun • Kjörþögli (hjá eldri börnum)
Áhættuþættir fyrir einhverfu • Ekkert babl, bendingar eða annað látbragð við 12 mánaða aldur • Einstök orð ekki komin við 16 mánaða aldur • Tveggja orða tengingar ekki komnar við 24 mánaða aldur • Ef barnið tapar orðum sem það var farið að nota eða missir aðra færni • Systkini með einhverfurófsröskun • Áhyggjur foreldra eða heilbrigðisstarfsmanns af þroska og hegðun
Sérstakt þroskamat • Lykilaldursskoðanir • 6 vikna, 3, 6 og 10 mánaða • 18 mánaða • PEDS • 2 ½ árs og 4 ára • PEDS • Brigance • Ef grunur um frávik • Vísa í viðeigandi athugun og úrræði
Ónæmisaðgerðir • Verja einstaklinginn • Verja þjóðfélagið - hjarðónæmi • Þátttaka allra mikilvæg - þekjun • Grunnbólusetning • Styrking (booster) • Hvernig gefið • Frábendingar
Nálar og stungur Í vöðva eða djúpt undir húð: minnst 5/8” (25G)
Infanrix Polio Hib Barnaveiki, stífkrampi, kikhósti, Haemophilus influensae hjúpgerð b og mænusótt • Aldur • 3, 5 og 12 mánaða • Framkvæmd • 0,5 ml djúpt í vöðva
Synflorix Pneumokokkar, 10 hjúpgerðir, 1, 4, 5, 6B, 7F, 9V, 14, 18C, 19F, 23F, • Aldur • 3, 5 og 12 mánaða • Framkvæmd • 0,5 ml djúpt í vöðva, ATH! Ekki sama læri og Infanrix Polio Hib
BoostrixBarnaveiki, stífkrampi og kikhósti • Aldur • 4 ára • Framkvæmd • 0,5 ml djúpt í vöðva
Boostrix-polioBarnaveiki, stífkrampi,kikhósti og mænusótt • Aldur • 14 ára • Framkvæmd • 0,5 ml djúpt í vöðva
NeisVac-CHeilahimnuhimnubólga vegna meningokokka af gerð C • Aldur • 6 og 8 mán • Framkvæmd • 0,5 ml í vöðva
MMR/PriorixMislingar, hettusótt og rauðir hundar • Aldur • 18 mánaða og 12 ára • Framkvæmd • 0,5 ml djúpt undir húð
Kikhósti • 1927: Í fyrsta sinn reynd bólusetning með bóluefni framleitt á Rannsóknarstofu Háskólans • 1950: Lög um ónæmisaðgerðir (nr. 36/1950). Ungbörnum boðin bólusetning gegn kikhósta • 1959 almennar bólusetningar hefjast • 2000 tekið upp acellulert bóluefni í stað whole cell • 2000 ákveðið að endurbóluetja 5 ára börn, nú 4 ára 1950 1959
Barnaveiki • Bólusetning reynd í fyrsta sinn árið 1935. Talin hafa komið í veg fyrir faraldur • 1950: Lög um ónæmisaðgerðir (nr. 36/1950). Ungbörnum boðin bólusetning gegn barnaveiki 1935
Mænusótt /lömunarveiki • 1956 Bólusetning gegn mænusótt hafin • 1960 Síðustu mænusóttartilfellin með lömunum greind á Íslandi • 1963 Síðasta mænusóttartilfellið greint á Íslandi (erlent barn) 1956
Mislingar Stílfært frá ARI News, No. 28, April-July 1994
Mislingar • Bólusetningar gegn mislingum hefjast á Íslandi upp úr 1960 • 1976 Bólusetningin tekin upp við 2 ára aldur • 1989 Bólusetning tekin upp með bólusetningu gegn rauðum hundum og hettusótt við 18 mánaða aldur • 1994 Ákveðið að endurbólusetja við 9 ára aldur, breytt 2001 í 12 ára 1976
Hettusótt • 1989 Bólusetning hafin meðal 18 mánaða gamall barna (ásamt bólusetningu gegn mislingum og rauðum hundum) • 1994 Endurbólusetning 9 ára barna, breytt 2001 í 12 ára 1989
Rauðir Hundar • 1979 Bólusetning hafin meðal næmra 12 ára stúlkna • 1989 Bólusetning hafin meðal 18 mánaða gamall barna (ásamt bólusetningu gegn mislingum og hettusótt) • 1994 Endurbólusetning 9 ára barna, breytt 2001 í 12 ára 1979 1989
Þróun bólusetninga ogvaxandi áhyggjur um öryggi þeirra Frá RT Chen, CDC, Atlanta, USA
Sérstök verkefni á Þróunarstofu • Eftirfylgd lítilla fyrirbura • Meðgöngulengd < 32 vikur • Fæðingarþyngd < 1500 g • Langtímaeftirfylgd í samvinnu við lækna og hjúkrunarfræðinga vökudeildar og við lækna og hjúkrunarfræðinga í ung- og smábarnavernd heilsugæslunnar