420 likes | 683 Views
Cognitieve, visuospatiële en rekenvaardigheden bij kinderen met een autismespectrumstoornis. Begeleidingscommissie: Prof. dr. A. Desoete (promotor, Ugent) Prof. dr. H. Roeyers (co-promotor, Ugent) Prof. dr. Ilse Noens (K.U.Leuven) Prof. dr. Bert De Smedt (K.U.Leuven). Overzicht.
E N D
Cognitieve, visuospatiële en rekenvaardigheden bij kinderen met een autismespectrumstoornis • Begeleidingscommissie: • Prof. dr. A. Desoete (promotor, Ugent) • Prof. dr. H. Roeyers (co-promotor, Ugent) • Prof. dr. Ilse Noens (K.U.Leuven) • Prof. dr. Bert De Smedt (K.U.Leuven) Presentatie Rekengroep – Daisy Titeca – 29/03/2011 Vakgroep Experimenteel-Klinische en Gezondheidspsychologie
Overzicht • Achtergrond • Autismespectrumstoornissen (ASS) • ASS en rekenvaardigheden • ASS en visuospatiële vaardigheden • ASS en cognitieve vaardigheden • Onderzoeksvragen • Studies • Instrumenten
Autismespectrumstoornissen (ASS) • Triade van kwalitatieve beperkingen • Sociale interacties • Communicatie • Verbeelding • + Stereotiepe gedragspatronen • (DSM-IV-TR, APA, 2000; Wing, 1993; Wing & Gould, 1979)
Autismespectrumstoornissen (ASS) • Karakteristieken • Prevalentie: 53 – 157 op 10.000; Vlaanderen: 60 op 10.000 • (Baron-Cohen, 2009; Gillberg, 2006; Raymaekers & Roeyers, 2003) • ♂ / ♀:3 à 4 op 1 (link met IQ) • (Filipek et al., 1999; Fombonne, 2003) • Diagnose betrouwbaar vanaf 2 jaar • (Chawarska, Klin, Paul, & Volkmar, 2007; Eaves & Ho, 2004; Lord & Luyster, 2006; Turner, Stone, Pozdol, & Coonrod, 2006)
Autismespectrumstoornissen (ASS) • Onderzoek ASS • Focus: voornamelijk sociaal-communicatieve vaardigheden • Cognitief en schools functioneren? • (Whitby & Mancil, 2009)
ASS en rekenvaardigheden • Veronderstellingen • Kinderen met ASS in het gewoon onderwijs: gemiddeld begaafd • Programma voor rekenen in het reguliere onderwijs moet lukken • Rekenen: een relatieve sterkte • Kalenderberekening (Heavy, Pring, & Hermelin, 1999; Hermelin & O’Connor, 1986; O’Connor & Hermelin, 1989) • Exacte berekening van hoeveelheden (Sacks, 1985) • Hoofdrekenen (Kelly, Macaruso, & Sokol, 1997)
ASS en rekenvaardigheden Is dit correct? • Praktijk: problemen met rekenen • Verbeelding • Perspectiefname • Zwakke centrale coherentie • Contextblindheid • Rigiditeit • Communicatie • Executieve functies • Onderzoek: geen consensus
ASS en rekenvaardigheden • Onderzoek: geen consensus • Relatieve sterkte • 16.2% heeft relatieve sterkte, maar niet 100% generaliseerbaar (Jones et al., 2009) • minderheid van personen met ASS heeft sterkte voor rekenen (> pc 99) (Mayes & Calhoun, 2003) • Gemiddelde rekenvaardigheden • Meerderheid gemiddelde rekenvaardigheden (Chiang & Lin, 2007) • Gemiddelde tot goede rekenvaardigheden (Church, Alisanski, & Amanullah, 2000)
ASS en rekenvaardigheden • Relatieve zwakte • meerderheid Rekenen < TIQ, klinische relevantie? (Chiang & Lin, 2007) • 6.1% heeft relatieve zwakte (Jones et al., 2009) • 25% Rekenen < Woordenschat (Williams, Goldstein, Kojkowski, & Minshew, 2008) • 22% heeft rekenstoornis (Mayes & Calhoun, 2003) • Rekenen < TIQ bij gemiddeld IQ op WISC-III (Mayes & Calhoun, 2003) • Andere mechanismen • tellen ipv subitizeren/onmiddellijk begrijpen van een hoeveelheid, geen voordeel uit kanonieke presentatie (Gagnon, Mottron, Bherer, & Joanette, 2004; Jarrold & Russell, 1997)
ASS en visuospatiële vaardigheden • Belang • Visuospatiële vaardigheden zijn essentieel voor rekenen: meetkunde, discrimineren van getallen, contextrijke opgaven, … • Correlatie visuospatiële vaardigheden en rekenvaardigheden • (Kulp, 1999; Mazzocco & Myers, 2003) • Subtype van dyscalculie of Visuospatial Learning Disability • (Cirino, Morris, & Morris, 2007; Cornoldi, 2003; Geary, 2004)
ASS en visuospatiële vaardigheden • Veronderstelling • Visuospatiële vaardigheden: een relatieve sterkte • Blokpatronen (Shah & Frith, 1993) • Mentale rotatie (Shah, 1988) • Embedded Figures Test (Jolliffe & Baron-Cohen, 1997) • Sterker ten opzichte van verbale vaardigheden (Siegel, Minshew, & Goldstein, 1996)
ASS en visuospatiële vaardigheden • Is dit correct? • Empirisch • Relatief lage scores op Blokpatronen bij personen met autisme met IQ ≥ 80 zijn mogelijk (Mayes & Calhoun, 2003; Minshew, Turner, & Goldstein, 2005) • Niet altijd superieur aan verbale vaardigheden (Williams, Goldstein, Kojkowski, & Minshew, 2008) • Theoretisch • Deficit EF vs goede score op visuospatiële taken • Zwakke centrale coherentie vs intacte score voor gehele visuospatiële domein • Relatie tussen ASS en NLD
ASS en cognitieve vaardigheden • Belang • Exclusiecriterium voor rekenproblemen • Verschil in rekenvaardigheden verklaard door verschil in IQ? • Relatieve score voor rekenen
ASS en cognitieve vaardigheden • Veronderstellingen • Meerderheid van personen met ASS geen gemiddeld IQ • Performaal IQ > Verbaal IQ • (Siegel, Minshew, & Goldstein, 1996) • IQ is relatief stabiel (Moffit, Caspi, Harkness, & Silva, 1993)
ASS en cognitieve vaardigheden • Is dit correct? • Enorme variatie tussen studies: cijfers van gemiddelde begaafdheid variëren van 30% tot 70% (Chakrabarti & Fombonne, 2005; Fombonne, Zakarian, Bennett, & McLean-Heywood, 2006) • VIQ < PIQ niet altijd gevonden (Joseph, Tager-Flusberg, & Lord, 2002) • IQ minder stabiel bij kinderen met ASS (Dietz, Swinkels, Buitelaar, van Daalen, & van Engeland, 2007; Mayes & Calhoun, 2003)
Rekenvaardigheden • Is er een verschil in rekenvaardigheden tussen kinderen met een typische ontwikkeling, kinderen met ASS en siblings van kinderen met ASS? • Hebben kinderen met ASS meer rekenproblemen dan typisch ontwikkelende kinderen? • Verschillen de predictoren voor latere rekenvaardigheden tussen deze drie groepen kinderen? • Wat zijn de belangrijkste verklarende factoren?
Visuospatiële vaardigheden • Is er een verschil in visuospatiële vaardigheden tussen kinderen met een typische ontwikkeling, kinderen met ASS en siblings van kinderen met ASS? • Vertonen kinderen met ASS een relatieve sterkte op het vlak van visuospatiële vaardigheden?
Cognitieve vaardigheden • Is er een verschil in cognitieve vaardigheden tussen kinderen met een typische ontwikkeling, kinderen met ASS en siblings van kinderen met ASS? • Is er een discrepantie in het intelligentieprofiel van kinderen met ASS en is dit verschillend van kinderen met een typische ontwikkeling? • Is er stabiliteit of verandering in IQ bij kinderen met ASS?
Verkennende studie • Hebben kinderen met ASS meer rekenproblemen dan typisch ontwikkelende kinderen? • Grootschalige studie bij kinderen met ASS in het eerste leerjaar • Gewoon onderwijs (GON en geen GON) en Buitengewoon onderwijs • Rekrutering • Onderzoek naar sociaal-communicatieve vaardigheden • GON- begeleidingsdiensten • Buitengewoon onderwijs
Longitudinale studie • 3 groepen kinderen: • Kinderen met ASS • Siblings van kinderen met ASS • Controlekinderen • 3 onderzoeksmomenten • 2e kleuter, 3e kleuter, 1e leerjaar • 3e kleuter, 1e leerjaar, 2e leerjaar
Computertaken • Kliktaak • Klik zo snel mogelijk op de prent van de maan op de computermuis,van zodra je stippen op het scherm ziet verschijnen. • Klik zo snel mogelijk op de prent van de zon op de computermuis,van zodra je stippen op het scherm ziet verschijnen. • Klik zo snel mogelijk op de prent van de maan (zon) op computermuis, als je de maan (zon) op het scherm ziet verschijnen.
Computertaken • Groottevergelijkingstaak • Wie heeft de meeste stippen: de zon of de maan? • Klik zo snel mogelijk op de muisknopvan de prent met de meeste stippen.
Computertaken • Subitizeertaak • Je zal telkens een aantal vierkanten zien.Zeg zo snel als je kan in de microfoon • Hoeveel vierkanten je zag.
WPPSI-III-NL(Wechsler, 2002; Nederlandstalige bewerking: Herndriksen & Hurks, 2009) • Leeftijd: 2j 6 – 7j 11 • 7 kernsubtests • Verbale subtests • Informatie bv. Waar knip je papier mee? • Woordenschat bv. Wat is een paraplu? • Woord Redeneren bv. Dit valt uit de lucht en het maakt dingen nat.
WPPSI-III-NL • Performale subtests • Blokpatronen • Matrix Redeneren • Plaatjes Concepten • Subtest verwerkingssnelheid • Substitutie • ➨ Verbaal IQ, Performaal IQ, Totaal IQ
Number Line taak 4 vier • 3 formats: • Arabische cijfers • Gesproken getalwoorden • Stippenpatronen • De keuze van de trials: ~Siegler & Opfer, 2003 (10 trials) • Stippenpatronen: gecontroleerd voor continue variabelen • Deze lijn gaat van 0 tot 100. Als je weet dat hier 0 staat en hier 100, waar moet dit getal dan staan?
Give-N taak Hoeveelheden 1 tot en met 6 In dit spelletje zullen we snoepjes geven aan het paard. Hier zijn allemaal snoepjes. Kun jij één snoepje geven aan het paard?
TEDI-MATH (Grégoire, Noël, & Van Nieuwenhoven, 2004) Leeftijd: 2e kleuter tot en met 3e leerjaar • Telrij kennen • Tellen • Inzicht in getalstructuur • Logisch denken met getallen • Rekenoperaties • Schattend rekenen
TVPS-3 Leeftijd: 4j – 18j Visual discrimination Visual Memory Spatial Relations
TVPS-3 Leeftijd: 4j – 18j Form Constancy Sequential Memory Figure Ground
TVPS-3 Leeftijd: 4j – 18j Visual Closure
Vragenlijsten SRS • Screeningsinstrument ASS • 4 – 18 jaar • Sociaal functioneren + autistische preoccupaties CCC-2-NL • Screeningsinstrument spraak- en taalmoeilijkheden, communicatie • 4 – 15 jaar • Communicatieve vaardigheden
Vragen • of • suggesties?