480 likes | 664 Views
Autisme en waarneming. NVA Tilburg 05-09-2012 Ina van Berckelaer-Onnes Universiteit leiden. Programma. Korte inleiding : ‘ autisme up-to-date’ Autisme en cognitie Autisme en waarneming Waarneming dé ingang voor de behandeling. Gezondheidsraad (2009).
E N D
Autisme en waarneming NVA Tilburg 05-09-2012 Ina van Berckelaer-Onnes Universiteit leiden
Programma • Korteinleiding: ‘autisme up-to-date’ • Autisme en cognitie • Autisme en waarneming • Waarnemingdéingangvoor de behandeling
Gezondheidsraad (2009) Autismespectrumstoornissen: eenlevenlanganders! Van jong tot oud
Autismespectrumstoornissen DSM IV: vijf classificaties Autistische stoornis Stoornis van Asperger PDD-NOS Stoornis van Rett en de Desintegratieve stoornis van de kinderleeftijd gaan er uit, vallen niet onder ASS DSM 5 (2013): één classificatie: Autismespectrumstoornis
Prevalentie cijfers • AutistischeStoornis 10 - 13 op 10.000 • Stoornis van Asperger 2.6- 74.2 op 10.000 • PDD-NOS 20 - 30 op 10.000 • ASS 100-116 op 10.000 ASS: Internationaalgaat men uit van ongeveer 1% van de bevolking
Is er sprake van een autisme epidemie? NEE!!! * Grotere bekendheid met autisme, ook in een breder publiek * Ruimere omschrijving in DSM * Betere diagnostische instrumenten *Betereautisme-zorgsystemen
Is er sprake van een autisme epidemie? NEE??? * Drug exposure *Vroeggeboorte, laaggeboortegewicht *Oudereouders, vooralvaders *Veranderende, meer sociaal eisende maatschappij (studiehuis, kantoortuin)
Ratio man : vrouw Autistischestoornis????? 4 : 1 Aspergersyndroom????? 8 : 1* IQ > 70 ??? 4.7 : 1 IQ < 50 ??? 2.4 : 1 *Maar we zieneengrotetoename in volwassenvrouwen die zichaanmelden met de vraagnaarautisme
Verschillen in mannenen vrouwen met ASS Meisjes en vrouwenzijn: • socialer en wordenduseerderalsextreemverlegen of sociaalangstiggediagnosticeerd • volgen de omgevingmeer, maarnemenwelweiniginitiatief tot interactie
Verschillen in mannenen vrouwen met ASS Meisjes en vrouwenzijn : • zichmeerbewust van gevoelens en socialeinteracties • hebbenmeerverbeelding en tonenvakersymbolischspel, maarhebbeneengrotekans op realiteitsverlies
Verschillen in mannenen vrouwen met ASS Meisjes en vrouwenhebben: • obsessiesvoordieren, mode, soap series ipvplaneten, treinen ed. Het zijndusvaakdezelfdedingenwaarinanderemeisjesgeinteresseerdzijn, maar de kwaliteit en intensiteit is anders • Meisjes/vrouwenzijn minder actief en agressief, en geven minder gedragsproblemen
Autisme en research Gedragsniveau Cognitiefniveau Neurobiologischniveau
Wat is bekend van de driedeling? • Gedrag is tot op heden het enige niveau om tot een classificatie te komen!!!!! • Cognitiekan tot op heden alleen maar aanwijzingen geven voor een speciale manier van denken, van waarnemen
Wat is bekend van de driedeling? • Neurobiologie geeft momenteel twee feiten: genetische predispositie (90%) en de aanwezigheid van een nog onbekende trigger of onbekende triggers, die vermoedelijk de neurotransmitters betreffen. Autisme is dus een multifactoriële aandoening
Sociale interacties Gedrags- niveau Communicatie Stereotypieën
Sociale Intercaties Te korten in • Wederkerigheid • Gedeeldeaandacht • Fysieketoewending • Oogcontact • Vanzelfsprekendeacceptatie
Communicatie (non-verbaal) • Wijzen proto-imperatief proto-declaratief • Aankijken • Gebaren • Toewenden • Beurtnemen • Wederkerigheid
Communicatie (verbaal) a) Taalvorm ● vertraagdespraaktaalontwikkeling (uitzondering de stoornis van Asperger) ● vreemdeintonatie b) Taalgebruik (pragmatiek) ● moeite met sociale codes en gespreksregels ● problemen in wederkerigheid, geendialoog
Communicatie (verbaal) c) Taalbegrip (semantiek) ● Problemen met: persoonlijkevnw. ?? synoniemen homoniemen uitdrukkingen ● Letterlijkheid ● Geencontextgebruik
Beperkt repertoire interesses en activiteiten Obsessiesvoor: * draadjes * bepaaldegetallen * lichtknopjes * bepaaldegeluiden * haakjes * dinosaurussen * bepaaldekleuren * landkaarten * bepaaldegeuren * riviermondingen
Cognitie • Intelligentie: ASS komt op alle niveaus van verstandelijk functioneren voor. Slechts 15-20% van de autsitische populatie heeft ook een verstandelijke beperking (dus geen 75%, hetgeen aanvankelijk werd gedacht) • Intelligentietests kunnen (nog?) geen gedragsdiagnose classificeren of indiceren
Cognitie • Het denken, de waarneming van mensen met ASS is anders • Onderzoek naar dit denken beoogt: a) verklaring van het gedrag b) indicaties voor disfuncties in de brein
Theorie of Mind Vermogen om aan anderen en jezelf emoties, gedachten,intenties en dergelijke toe te schrijven dwz: Vermogen om iemands intenties te begrijpen en/of aan te voelen
Executieve Functies • Plannen (talent voor routes) • Organiseren (talent voor schema’s) • Anticiperen (nee, behoefte aan voorspelbaarheid) • Problemen oplossen (inventief als het in hun straatje past)
Problemen oplossen • Wattedoenals je rook uit het huis van je buurmanzietkomen? • Wattedoenalsereenwegversperring is? • Wattedoenals bus 12 nietgaat?
Central Coherence (Frith, 2003, 2004, 2006) Problemen in : • Het betekenisvolintegreren van waargenomenprikkels; zeblijvenaan de details hangen • Het benutten van de context • Het herkennen van dynamiek in eenstatischeafbeelding
stimuli voelen ruiken proeven zien horen betekenis
stimuli voelen ruiken proeven zien horen fragmentarische en letterlijkebetekenisverlening
Beredeneren ipv aanvoelen • Beredenerenkostveeltijd en energie, met name vanwege de zeergedetailleerdewijze van waarneming • Onderzoekheeftaangetoonddat de verwerkingsnelheidaanzienlijktragerverlooptbijmensen met ASS (Spek, 2008)
Van Dalen (1993) • Twee verschillendedingen • hout en ijzer • 1 ding (na het vast tepakken) • hamer • Functie • timmeren • Benodigdheden • spijkers
Van Dalen (1993) Ziende blind: Tengevolge van mijnoverselectiefwaarnemendringt de vollebetekenis van hetgeen door mijwordtgezien, niet direct tot mij door. De verwerving van de vollebetekeniskostimmersenigetijd van observeren (vanuitverschillendegezichtspunten)
Van Dalen (1993) Horendedoof: Heefttemaken met het feitdatikietsmeerderemalenmoethorenvoordat de betekenis pas goed tot me doordringt. Eenmalige, indirecte, implicieteopmerkingenwerkenmeestalslecht.
Van Dalen 1993 Van detail naar een betekenisvol geheel: dat kost tijd, denkarbeid en energie!
Waarneming en betekenisverlening Vierniveaus van waarneming 1) Sensatieniveau 2) Presentatieniveau 3) Representatieniveau 4) Metarepresentatieniveau Sensatie Perceptie
Sensorische en Perceptieproblemen Sensatie: het onderkennen van stimuli uit de omgeving; problemen in alle zeven zintuiglijke kanalen (tast, smaak, reuk, visus, gehoor, evenwicht en proprioceptis) Perceptie: betekenisverlening en –ontlening; problemen bijvoorbeeld in: -het gebruik van persoonlijke voornaamwoorden -perspectiefneming
Zintuigen en sensatie • Tastovergevoeligvoor nylon (angst–obsessie) • Smaakweerstandtegendraadjesvlees • Reukovergevoeligvoor de geur van ei • Zienovergevoeligvoorlichtflitsen • Horenovergevoeligvoorstofzuigen • Evenwichtgenieten van evenwicht, of het tegenovergestelde • Proprioceptischblijvenhangen in de nabijheidszinnen
Sensatie en perceptie • Sensatie • Het detecteren van een stimulus in de omgeving (Levine, 2000) • Perceptie • Interpretatie van de informatie die door de zintuigen is verzameld (Goldstein, 1999)
Presentatieniveau • De betekenisverleningvindtplaats in het hier en nu. Eenleegglasheeftdusgeenbetekenis, eenvolglaswel
Representatieniveau • Eenlegebekerverwijstnaardrinken • Een pictogram met eenbekerverwijstnaardrinken • Het gesproken of geschrevenwoordverwijstnaardrinken DRINKEN
Metarepresentatieniveau Op ditniveaukan de bekereenanderebetekeniskrijgen Ditbetreftookspreekwoorden, grapjes en woordspelingen
Cognitie: conclusies ● Systeemdenkers ipvempathische denkers(Theory of Mind) beredeneren ipv aanvoelen ● Cognitieve inflexibiliteit (Executieve Functies) problemen in het switchen van aandacht ● Voorkeur voor een lokale ipv globale waarneming/perceptie (Centrale Coherentie) problemen met betekenisverlening
Maarzeer getalenteerd in • Perceptuele vaardigheid (Mottron & Burack, 2001) • ‘Systemizing’, een superiore capaciteit in het extreem mannelijke brein (Baron-Cohen, 2005) • Zich uitend in verschillende savant vaardigheden
Superiore talenten in autisme • Savantskills in muziek, wiskunde, tekenen etc • Uitmuntend geheugen voor feiten • Puzzelen en andere ruimtelijke vaardigheden • Oog voor kleine details, kleine veranderingen • Absoluut gehoor
Locale vs globale waarneming Kees Momma
Wat is noodzakelijk? • Te kijken naar: de sterke en zwakke kanten van de persoon met ASS (classificatie alleen is niet voldoende, grondige diagnostiek is vereist) • Te realiseren dat autisme in principe geen gedragsprobleem is maar een cognitief probleem ten gevolge van een prikkelverwerkingsprobleem, dat kan uitmonden in een gedragsprobleem
Dit zal ook leiden tot: • Toenemende verbeteringen in de diagnostiek en behandeling • Toename in wetenschappelijk onderbouwde diagnostiek en behandelingsmethoden • Verschuiving van gedragsmatige behandeling naar behandeling dat gericht is op een specifieke denkstijl, op een andere waarneming
Beer leerde in eerste instantie de volgorde van de oneven en even getallen omdat de straatnummeringen zo lopen hetgeen hij vanuit zijn buggy waarnam. Dank voor uw aandacht en wel thuis!