280 likes | 427 Views
INSTYTUCJE GOSPODARKI RYNKOWEJ Jerzy Wilkin i Dominika Milczarek. WYKŁAD 14 Struktury instytucjonalne integracji europejskiej. INTEGRACJA EUROPEJSKA JAKO PROBLEM INSTYTUCJONALNY. Etapy integracji i skala integracji, Ekonomiczne i polityczne przyczyny integracji,
E N D
INSTYTUCJE GOSPODARKI RYNKOWEJJerzy Wilkin i Dominika Milczarek WYKŁAD 14 Struktury instytucjonalne integracji europejskiej
INTEGRACJA EUROPEJSKA JAKO PROBLEM INSTYTUCJONALNY • Etapy integracji i skala integracji, • Ekonomiczne i polityczne przyczyny integracji, • Państwo narodowe a wspólnoty europejskie, • Zasada subsydiarności, • Instytucje i organizacje wspólnotowe, • Integracja Polski z UE jako proces dostosowań instytucjonalnych.
INTEGRACJA GOSPODARCZA • Integracja gospodarcza - dynamiczny proces polegający na dobrowolnym zacieśnianiu współpracy ekonomicznej przez co najmniej dwa niepodległe kraje, poprzez stopniową eliminację barier ograniczających tę współpracę (Czarczyńska iŚledziewska 2003).
ETAPY INTEGRACJI GOSPODARCZEJ Źródło: El-Agraa 2004
ETAPY INTEGRACJI GOSPODARCZEJ • Strefa wolnego handlu (EFTA, NAFTA); • Unia celna (UE – więcej niż unia celna); • Wspólny rynek (UE – ale bardziej skomplikowane); • Unia gospodarcza (UE – blisko); • Unia monetarna (UE – blisko); • Unia polityczna (zjednoczenie NRD i NRF w 1990 r.).
TYPY INTEGRACJI GOSPODARCZEJ • Integracja umowna suwerennych państw (EFTA, CEFTA, EWG); • Integracja umowna państw dobrowolnie ograniczających suwerenność na rzecz instytucji je reprezentujących (Unia Europejska); • Integracja politycznie nierównoprawna z podporządkowaniem jednemu krajowi (RWPG); • Integracja gospodarczo nierównoprawna (USA – Meksyk).
ALOKACJA ZADAŃ • Typowe poziomy rządów: • lokalny • regionalny • narodowy • ponadnarodowy • UE. • Alokacja zadań = „kompetencje”w żargonie UE.
ZASADA SUBSYDIARNOŚCI • Alokacja zadań w UE jest zgodna z zasadą subsydiarności (Traktat z Maastricht): • Decyzje powinny być podejmowane jak najbliżej ludzi; • UE nie powinna poodejmować działań dopóki nie będzie to bardziej efektywne niż działania podejmowane na poziomie narodowym, regionalnym lub lokalnym. • Subsydiarność lub pomocniczość (od łac. subsydium – udzielanie pomocy)
ZASADA SUBSYDIARNOŚCI „Subsydiarność można określić jako pewną ideę doskonalenia stosunków, procedur i struktur społecznych opierającą się na uznaniu priorytetu jednostki nad społecznością oraz społeczności czy grup najmniejszych, szczebla podstawowego (takich jak rodzina i społeczność lokalna) nad społecznościami szczebli wyższych (w tym zwłaszcza nad państwem). Zastosowanie zasady subsydiarności oznacza, że wszelkie decyzje dotyczące obywateli, a wiążące się z funkcjonowaniem ich środowiska społecznego (poczynając od rodziny, grup nieformalnych, społeczności lokalnych poprzez struktury regionalne, państwowe, aż po organizacje międzynarodowe) powinny być podejmowane na szczeblach jak najniższych i jak najbliższych tymże obywatelom, zaś decyzje na szczeblach wyższych winny być podejmowane tylko tam, gdzie jest to bardziej efektywne oraz wykracza poza możliwości struktur niższego rzędu” (Subsydiarność, s.26).
STRUKTURA INSTYTUCJONALNA • Alokacja zadań: • Kompetencje Wspólnot (zadania przypisane UE), • Wspólne kompetencje (obszary, w których zadania są dzielone pomiędzy UE i kraje członkowskie), • Kompetencje rządów narodowych. • Filary UE: • I filar: Wspólnoty Europejskie; • II filar: Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa; • III filar: Wymiar Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych.
STRUKTURA INSTYTUCJONALNA • Drugi i trzeci filar należą głównie do kompetencji rządów narodowych, • ale kraje członkowskie współpracują ze sobą (choć decyzje podejmują niezależnie). • Projekt konstytucji odchodzi od takiego podziału kompetencji i zadań. • Osobowość prawna dla UE; • Generalizacja procedur legislacyjnych; • Redukcja liczby instrumentów legislacyjnych; • Jaśniejszy układ kompetencji.
PODEJMOWANIE DECYZJI W UE Poziom ponadnarodowości ograniczany jest przez międzyrządowy charakter działań: • Tylko kilka kompetencji jest przekazanych wyłącznie na poziom Wspólnot, • Jednomyślność nadal jest wymagana dla podjęcia wielu decyzji; • W obszarach, w których Komisja Europejska ma władzę wykonawczą, wymagane są konsultacje z Krajami Członkowskimi w ramach sieci komitetów zarządzających lub doradczych; • Nawet w obszarach, w których istnieją wspólne polityki Kraje Członkowskie zachowują znaczną autonomię w ich wdrażaniu (większość regulacji ma formę „dyrektyw”).
STRUKTURA INSTYTUCJONALNA • Najważniejsze instytucje: • Komisja Europejska („interesy całej UE”), • Rada Unii Europejskiej (Rada Ministrów), • Parlament Europejski („interesy obywateli”), • Trybunał Sprawiedliwości, • Trybunał Obrachunkowy (Kontroli Budżetowej). • Organy wspomagające: • Komitet Regionów, • Komitet Społeczno-Ekonomiczny, • Europejski Bank Inwestycyjny, • Europejski Bank Centralny. • Rada Europejska – nie posiada statusu instytucji UE, ale odgrywa znaczną rolę.
INSTYTUCJE WSPÓLNOTY EUROPEJSKIEJ • Rada Europejska: • Istnieje od 1974 r.; • Tworzą ją szefowie państw i rządów; • Najważniejsza instytucja Wspólnoty, nie podlegająca kontroli ze strony innych organów Wspólnoty; • Formułuje cele i podejmuje najważniejsze decyzje w sprawach: stosunków gospodarczych i politycznych z innymi krajami, budżetowych, polityk wspólnotowych, rynku pracy, itp.
INSTYTUCJE WSPÓLNOTY EUROPEJSKIEJ • Komisja Europejska - organ wykonawczy Wspólnot („rząd europejski”): • Zarządza wydatkami publicznymi (pięcioma głównymi Europejskimi Funduszami); • Jest „strażnikiem traktatów”; • Inicjuje nowe prawa; • Negocjuje międzynarodowe umowy; • Ma siedzibę w Brukseli; • Składa się obecnie z 25 komisarzy; • W Komisji działają 23 Dyrekcje Generalne zajmujące się wybranymi dziedzinami funkcjonowania Wspólnoty; • W biurach Komisji zatrudnionych jest ok. 24 tys. osób.
INSTYTUCJE WSPÓLNOTY EUROPEJSKIEJ • Rada Unii Europejskiej (Rada Ministrów): • Istnieje od 1993 r.; • Jest organem decyzyjnym w Unii; • W skład Rady wchodzą ministrowie spraw zagranicznych, a w sesjach specjalnych uczestniczą ministrowie „resortowi”; • Posiedzenia Rady odbywają się w Brukseli zazwyczaj raz w tygodniu;
INSTYTUCJE WSPÓLNOTY EUROPEJSKIEJ • Rada Unii Europejskiej (Rada Ministrów): • Tryb głosowania w radzie, zależnie od wagi spraw, może być oparty na zasadzie: jednomyślności, większości kwalifikowanej (zróżnicowanie wagi poszczególnych krajów, np. Niemcy czy Francja 29 głosów, a Malta - 3 głosy) i większości zwykłej; • Od listopada 2004 r. liczba głosów w Radzie wynosi 321 (a większość kwalifikowana wynosi 232 głosy); • Przewodnictwo w Radzie Unii pokrywa się z przewodnictwem w Radzie Europejskiej (jeśli chodzi o kraj).
INSTYTUCJE WSPÓLNOTY EUROPEJSKIEJ • Parlament Europejski: • Istnieje od 1979 r.; • Poprzednio istniał jako Zgromadzenia Parlamentarne; • Kadencja Parlamentu trwa 5 lat a członkowie wybierani są w wyborach powszechnych; • Liczba przedstawicieli zależy od liczebności kraju członkowskiego (od 99 – Niemcy do 6 – Cypr, Estonia, Luksemburg), a łączna liczba członków wynosi 731 w 8 grupach politycznych (6 kadencja 2004-2009); • Jest jedyną instytucja Wspólnot w pełni demokratycznie legitymizowaną, ale tylko współuczestniczy w stanowieniu prawa; • Zbiera się co miesiąc w Strasburgu.
INSTYTUCJE WSPÓLNOTY EUROPEJSKIEJ • Trybunał Sprawiedliwości: • Istnieje od 1951 r. a jego siedziba mieści się w Luksemburgu; • Jego zadanie jest rozstrzyganie sporów i interpretacja prawa wspólnotowego; • Składa się z 25 Sędziów i 8 rzeczników generalnych. • Trybunał Obrachunkowy (Kontroli Budżetowej): • Działa od 1977 r. i składa się z 25 członków; • Ma prawo do kontroli wszystkich osób i instytucji uzyskujących środki z budżetu Wspólnoty.
INSTYTUCJE WSPÓLNOTY EUROPEJSKIEJ • Instytucje pomocnicze: • Komitet Ekonomiczno-Społeczny; • Komitet Regionów; • Komitety Techniczne (np. Komitet Monetarny, Europejski System Banków Centralnych, Komitety Zarządzające); • Europejski Bank Inwestycyjny (działający od 1958 r.); • Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (powstał w 1990 r.); • Europejski Bank Centralny (1998 r.)
INTEGRACJA EUROPEJSKA – JAKO ZMIANA INSTYTUCJONALNA • Europejska umowa społeczna, • Nowa konstytucja europejska – spór o ład instytucjonalny UE, • Suwerenność rozwiązań instytucjonalnych w UE – kontekst globalny, • Integracja a regulacja, • Stany Zjednoczone Europy, Europa Narodów czy Europa Małych Ojczyzn? • Wpływ integracji europejskiej na system instytucjonalny w Polsce, • Wpływ Polski na kształtowanie systemu instytucjonalnego UE.
INTEGRACJA EUROPEJSKA – JAKO ZMIANA INSTYTUCJONALNA „Unia – władza dla rozwoju” – uwagi J. Szomburga o pożądanym systemie instytucjonalnym UE: • Najważniejszym rozstrzygnięciem w konstytucji Unii jest układ władzy, gdyż on przesadzi o regułach gry; • Integracja europejska jest dobrem publicznym; • UE stoi przed koniecznością ograniczenia funkcji państwa opiekuńczego; • Największe problemy dostosowawcze będą miały kraje tzw. „twardego jądra”: Francja, Niemcy i Włochy;
INTEGRACJA EUROPEJSKA – JAKO ZMIANA INSTYTUCJONALNA Pożądany system instytucjonalny UE (cd.): • Dylemat reform: droga interwencjonistyczna (defensywna), czy droga deregulacyjna (ofensywna)? • Debata konstytucyjna: „gra o reguły gry”; • Globalizacja i wynikający z niej wzrost konkurencji są ostrymi weryfikatorami sprawności ładu instytucjonalnego; • UE stoi przed koniecznością redefinicji europejskiego modelu społeczno-gospodarczego, deregulacji, zwiększenia roli rynku, a także zmniejszenia roli państwa i układów korporacyjnych;
INTEGRACJA EUROPEJSKA – JAKO ZMIANA INSTYTUCJONALNA Pożądany system instytucjonalny UE (cd.): • Interesy systemowe w Unii – układ z Nicei: • Blok pro-rynkowy: W. Brytania, Hiszpania, Polska, • Blok etatystyczno-korporacyjny: Francja, Niemcy, Włochy; • Unia socjalna byłaby nieszczęściem dla UE; • Przyszłość Europy nie zależy od tego, czy uda się osiągnąć wspólną politykę zagraniczną i militarną, ale od tego, czy UE uda się dostosować do wymogów globalnej konkurencji i starzenia się społeczeństw; • Potrzeba wewnętrznej konkurencji systemowej;
INTEGRACJA EUROPEJSKA – JAKO ZMIANA INSTYTUCJONALNA Pożądany system instytucjonalny UE (cd.): • Wbrew opiniom intelektualnym „twardego jądra” Europy, szansą transformacji Unii są państwa małe i peryferyjne, bo wykazują większą giętkość instytucjonalną oraz innowacyjność i bardziej przestrzegają reguł (np. Irlandia i Finlandia, a także kraje akcesyjne); • Najkorzystniejsza sekwencja integracji, dla całego kontynentu, nie tylko dla Polski, powinna obejmować najpierw deregulację, rzeczywiste wprowadzenie idei jednolitego rynku i konwergencję (czyli zbliżenie poziomów rozwoju), a dopiero później dalszą harmonizację i pogłębienie integracji.
„EUROPEJSKIE MARZENIE” • Jeremy RifkinEuropejskie marzenie: • „Amerykańskie marzenie” jako przeciwieństwo „europejskiego marzenia”; • Wzrost gospodarczy, bogactwo jednostki i dążenie do realizacji własnego interesu versus zrównoważony rozwój, jakośćżycia i troska o wspólnotę; • Ameryka jako wielki tygiel, w którym stapiają się różne narodowościversus Europa dążąca do zachowania różnorodności kulturowej. • Stany Zjednoczone pragnące zachować jednobiegunową dominację militarną na świecieversus Europejczycy dążący do współpracy i porozumienia.
“Ekonomia nigdy nie była rzeczywistą przyczyną integracji europejskiej: była tylko sposobem jej uzyskania” (El-Agraa 2004, s.527) „Economics has never been the real driving force behind European integration: it has been only a vehicle to that end.”