540 likes | 1.26k Views
Klinische les: afasie. NVAT – Nederlandse Vereniging van Afasietherapeuten. Hier ruimte om logo desbetreffende setting en naam docent + datum te vermelden. Inhoud. Doel van de presentatie Definitie afasie Oorzaken, prognose en symptomen Afasietypen: Lokalisatie en kenmerken
E N D
Klinische les: afasie NVAT – Nederlandse Vereniging van Afasietherapeuten Hier ruimte om logo desbetreffende setting en naam docent + datum te vermelden
Inhoud • Doel van de presentatie • Definitie afasie • Oorzaken, prognose en symptomen • Afasietypen: Lokalisatie en kenmerken • Voorbeelden afasietypen • Screening door de arts • Diagnostiek • Afasietherapie • Communicatieadviezen • Literatuur
Doel Presentatie Doelen: • Eenduidige scholing voor medici en paramedici • Gebruik maken van eenduidige terminologie • Op de hoogte zijn van de laatste ontwikkelingen • Doelgroep • Neurologen, arts assistenten neurologie, coassistenten en studenten geneeskunde, specialist ouderengeneeskunde, overige medisch specialisten.
Wat is afasie? Afasie is een verworven taalstoornis, veroorzaakt door hersenletsel (meestal eenzijdig), waarbij het begrijpen en het uiten van gesproken en geschreven taal gestoord is (Dharmaperwira, 1990) • Afasie ≠ Dysfasie • Afasie versus spraakapraxie • Afasie versus dysartrie • Afasie versus Primair Progressieve Afasie
Oorzaken • Afasie is in bijna alle gevallen (ongeveer 97%) het gevolg van een lesie in de linkerhemisfeer. • Meest voorkomende oorzaken: • CVA • Hersentumor • Trauma • Infectie
Symptomentaalproductie • Spreken • Woordvindingsmoeilijkheden • Parafasieën • Stereotype uitingen • Zinsbouw • Schrijven • Agrafie • Parafasieёn • Agrammatisme • Non-verbale uitingen • Moeite met gebaren of wijzen
Symptomen taalbegrip Begrip van gesproken taal Verstoord woord-, zins,- en of tekstbegrip Begrip van geschreven taal idem Begrip van non-verbale uitingen Het niet meer goed begrijpen van gebaren en/of mimiek
Indeling taalniveaus • Semantiek: Betekenisniveau • Fonologie: Klankniveau • Syntaxis: Zinsniveau
8 Afasiesyndromen 4 Hoofdsyndromen: Afasie van Broca Afasie van Wernicke Globale Afasie Amnestische Afasie Overige afasiesyndromen: Conductie-afasie Transcorticaal-motorische afasie Transcorticaal-sensorische afasie Gemengde transcorticale afasie
Afasie van Broca • Ook wel: motorische afasie of expressieve afasie genoemd. • Lokalisatie: Lesie linker frontaalkwab (inferieure frontale winding).
Afasie van Broca • Niet-vloeiende spontane taalproductie • Agrammatisme • Telegramstijl • Parafasieën • Fonematisch (lafel i.p.v. tafel) • Semantisch (stoel i.p.v. tafel) • Redelijk taalbegrip, maar niet ongestoord • Problemen met grammaticaal complexe zinnen • Spraakapraxie • Persevereren Onwillekeurig herhalen van eigen uitingen
Afasie van Wernicke • Ook wel: sensorische afasie of receptieve afasie genoemd. • Lokalisatie: Lesie linker temporaalkwab (superieure temporale winding)
Afasie van Wernicke • Vloeiende spontane taalproductie • Paragrammatisme • Parafasieën • Semantisch • Fonematisch • Neologismen (niet bestaande woorden) • Jargon (onbegrijpelijke taal) • Spreekdrang • Taalbegrip is ernstig gestoord • Patiënt is zich vooral in het begin, niet bewust van zijn taalstoornis
Globale afasie • Ook wel: gemengde afasie genoemd. • Lokalisatie: Grote lesie van het corticale gebied rondom de sulcus lateralis in linker hemisfeer. Omvat meestal gebied van Broca en Wernicke.
Globale afasie • Zeer ernstige communicatie stoornis • Alle aspecten van taalproductie en –begrip ernstig gestoord • Niet-vloeiende spraak • Recurring utterances • Problemen met non-verbale taal
Amnestische afasie Ookwel: Anomischeafasiegenoemd. Lokalisatie: • Geen duidelijke lokalisatie, meestal kleine lesies. • Taalkenmerken: Vloeiendespontanetaalproductie. Woordvindingsproblemen Relatiefgoedtaalbegrip
Conductie-afasie Ook wel: geleidingsafasie genoemd. Lokalisatie: • Lesie fasciculus arcuatus (verbindingtussengebied van Broca en Wernicke) • Taalkenmerken: Vloeiendespontanetaalproductie Patiënt is zelfkritisch Naspreken is ernstiggestoord
Transcorticaal-motorische Afasie Lokalisatie: Lesieanterieurefrontaalkwab (verbindinggebied van Broca met de motor cortex). Taalkenmerken: Spontanetaal is gereduceerd, zowel qua hoeveelheidalscomplexiteit Opvallend: veelbetereautomatischetaal (naspreken en hardoplezen) danspontanetaal
Transcorticaal-sensorische afasie Lokalisatie: • lesie posterieure parieto-temporale gebied linker hemisfeer. • Taalkenmerken: Vloeiendespontanetaalproductie Lege en omschrijvendespontanetaal Semantischeparafasieën: ‘stoel’ i.p.v. ‘tafel’
Gemengde transcorticale afasie Lokalisatie: • lesie groot gebied anterieure en posterieure associatiecortex linker hemisfeer. • Taalkenmerken: Weinig spontane taal Echolalie Ernstige taalbegripstoornis
Kenmerken afasiesyndromen • Filmfragmenten: video afasiesyndromen (VU), DVD woordvinding bij afasie (Erasmus MC), Youtube • Audiofragmenten van www.medicinfo.nl
Problemen lokalisatie (Gunther e.a., 2009) Werking van het brein bij taalverwerking en –productie is complex. Grote netwerken i.p.v. gebieden (Broca/Wernicke) Inzichtelijk gemaakt door beeldvormend onderzoek (fMRI, PET). Afasie vaak niet classificeerbaar. Grote hetrogeniteit binnen de syndroomgroepen. Geeft onvoldoende aanknopingspunten voor therapie. Geeft wel een idee over de mogelijke plek van de lesie (meer anterieur/ posterieur)
Screening door arts • Spontane spraak • Taalbegrip • Herhalen • Benoemen • Lezen • Schrijven
Vervolg screening • Spontane taalproductie: Let op vloeiendheid (op klank- en zinsniveau), Moeite om te spreken, Woordvindingsproblemen, Is patiënt in staat in grammaticaal correcte zinnen te spreken? • Taalbegrip: Kan patiënt een korte opdracht goed uitvoeren? Bijv. ‘Kunt u naar buiten kijken?’. Gebruikt patiënt omschrijvingen, niet- bestaande woorden?
Vervolg screening • Herhaling: vraag de patiënt eenvoudige zin na te spreken, bijv. ‘Vandaag is het (dag/datum/ jaartal)’. • Benoemen: vraag de patiënt een makkelijk/ moeilijk voorwerp te benoemen, bijv. een pen en een stethoscoop • Lezen: vraag of de patiënt een zin kan oplezen. Kijk of de patiënt een geschreven opdracht uitvoert. • Schrijven: vraag of de patiënt zijn naam en adres kan opschrijven, een antwoord op een vraag kan opschrijven.
Rol van de logopedistbijafasie • Onderzoeken van taalstoornis en communicatiemogelijkheden • Stellenvan (differentiaal)diagnose • Gevenvan voorlichtingaanpatiënten omgeving • Begeleidenvan de patiënt en omgeving • Gevenvan gerichtetherapie • Opstellen van communicatieadviezen voor • Patiënt • Omgeving
Diagnostiek taal- en communicatieve vaardigheden • ScreeLing • AAT • PALPA • Boston Naming Test • Scenario test • ANTAT • WEZT • SAT • DIAS
Logopedische therapie bij afasie Gericht op herstel en verbetering Verbeterentaligefuncties en communicatie Trainen van: Taalbegrip Woordvinding Strategieën; omschrijven, gebaren, wijzen, tekenen, schrijven Optimaaltoepassen van de communicatievemogelijkheden Gesprekspartner(s) informeren, instruerenen begeleiden
Logopedische therapie bij afasie • Therapie gericht op stoornis-, activiteiten- en participatie niveau • In acute fase, revalidatiefase en chronische fase • Behandeling kan langere tijd in beslag nemen • Ook in chronische fase kan patiënt nieuwe communicatiedoelen krijgen
Evidentie • Afgelopen decennia veel onderzoek gedaan naar effectiviteit stoornisgerichte afasietherapie • Lastig om goede, grote RCT’s te verrichten (Kelly, Brady & Enderby, 2010; Simmons- Mackie et al., 2010; de Jong- Hagelstein et al., 2011; Code, 2012) • In NL 2 RCT’s naar effectiviteit van cognitief- linguistische therapie (RATS-1 en RATS-2) • RATS-1 (Doesborgh, van de Sandt- Koenderman, Dippel et al., 2004) • Semantische therapie vs fonologische therapie • RATS-2 (de Jong- Hagelstein et al., 2011) • Cognitief linguistische therapie vs communicatieve therapie • Momenteel loopt derde studie: RATS-3
Frequentie • Frequentie van behandeling is doorslaggevend voor effectiviteit van behandeling (Bhogal et al, 2003; Kelly et al., 2010; Cicerone et al., 2011; Salter et al., 2011; Meinzer et al., 2012; Code, 2012) • Laagfrequente therapie niet effectief (Commissie CVA revalidatie, 2001; Kwaliteitsinstituut CBO, 2009) Aanbeveling: 2 uur per week (Kwaliteitsinstituut CBO, 2009). Plus extra oefenmomenten in totaal 1 uur per dag.
Prognose Prognostische factoren • Persoonlijke factoren • Neurologische factoren • Afasiologischefactoren • Medische factoren • Hemiplegie (mogelijk negatief) • Motivationele en emotionele factoren • Depressie • Angstoornissen • Therapeutische factoren
Algemene communicatieadviezen • Neem de tijd • Maak oogcontact • Voorkom storende omgevingsgeluiden en onderbrekingen • Benadruk de trefwoorden • Benader de patiënt op een volwassen manier • Betrek de patiënt in het gesprek • Schrijf belangrijke informatie op
Hulp bij taalbegrip • Maak gebruik van intacte communicatiekanalen zoals aanwijzen, gebaren of tekenen • Spreek rustig en in korte zinnen • Vraag één ding tegelijk • Maak gebruik van voorlichtingskaarten voor patiënten met communicatie- en geheugenproblemen (www.san.nl)
Hulp bij taalproductie • Herhaal wat de patiënt gezegd heeft • Stel verduidelijkende vragen • Stimuleer de patiënt andere kanalen te gebruiken; gebaar te maken, op te schrijven
Literatuur • Bastiaanse, R . & Prins, R.S. (2010). Afasie. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum. • Bastiaanse, R. & Prins, R.S. (1997). Handboek stem- spraak- en taalpathalogie, Houten: Bohn Stafleu Van Loghum. • Dharmaperwira – Prins, R. & Maas, W. (2005). Afasie, beschrijving, onderzoek, behandeling, Amsterdam: Hartcourt. • Wolters, E. Ch. & Groenewegen H.J. (2004). Structuur, Functie en dysfunctie van het zenuwstelsel, Houten: Bohn Stafleu Van Loghum. • Wielaert, S. & Berns, P. red. (2003). Status Afasietherapie. Amsterdam: Pearson Assessment And Information. • Voorlichtingsondersteunende kaarten voor patiënten met communicatie- en geheugenproblemen (www.san.nl)
Websites • www.afasie.nl • www.medicinfo.nl • www.afasienet.com
Take home message • Geen enkele afasie patiënt is gelijk: pas je communicatie aan op individueel niveau. • Afasie is een stoornis in de taal, niet in het denkvermogen • Volwassen benadering is belangrijk